Suy giảm mỏ làm bài toán an ninh năng lượng cấp bách hơn
Ngành dầu khí Việt Nam là hệ thống hoạt động từ tìm kiếm, khai thác, vận chuyển đến chế biến dầu khí, có vai trò cung ứng năng lượng và hỗ trợ ổn định kinh tế. Đây không còn là câu chuyện tăng sản lượng bằng mọi giá: các mỏ chủ lực suy giảm tự nhiên sau nhiều thập kỷ khai thác, trong khi nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng cao và nhu cầu năng lượng sơ cấp được dự báo tăng. Diễn biến địa chính trị khó lường càng khiến yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trở nên cấp thiết. Ngày 29/10, một diễn đàn tại Hà Nội về phát triển công nghiệp dầu khí đã đặt chính sức ép kép này vào tâm điểm thảo luận. Ngành phải duy trì nguồn cung trước mắt mà không khóa mình vào mô hình dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên. Tái cấu trúc chuỗi giá trị, từ thượng nguồn đến hạ nguồn, vì vậy không phải lựa chọn phụ, mà là điều kiện để vừa giữ năng lực cung ứng vừa tạo giá trị lâu dài.
Tận dụng năng lực dầu khí để mở đường cho năng lượng mới
Áp lực giảm phát thải không đồng nghĩa ngành phải rời bỏ ngay lĩnh vực cốt lõi. Hướng đi hợp lý hơn là khai thác có chọn lọc phần tài nguyên còn lại, đồng thời chuyển kinh nghiệm, nhân lực và hạ tầng công trình biển sang các hoạt động phát thải thấp. Điện gió ngoài khơi, hydro xanh, amoniac xanh và dịch vụ kỹ thuật biển là những lĩnh vực có thể nối tiếp năng lực hiện có; công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon cùng biện pháp giảm phát thải metan có thể giúp xử lý phát thải ngay trong hoạt động dầu khí. Tiềm năng lưu trữ sơ bộ tại các bể trầm tích truyền thống, trong đó có bể Cửu Long, được ước tính có thể vượt 1 tỷ tấn CO2. Nhưng quy mô tiềm năng không tự biến thành kết quả: khảo sát, thử nghiệm, lựa chọn địa điểm và chi phí đều là rào cản. Chuyển dịch năng lượng chỉ có ý nghĩa khi dự án khả thi, đo được hiệu quả giảm phát thải và tận dụng được hạ tầng thay vì xây dựng một hệ thống song song tốn kém.
Vốn và chính sách sẽ quyết định tốc độ chuyển đổi
Muốn chuyển từ định hướng sang dự án, ngành cần vốn dài hạn và quy định đủ rõ để nhà đầu tư chấp nhận rủi ro. Tại diễn đàn, ý kiến được nêu là phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và môi trường đầu tư để khơi thông nguồn lực. Luật Dầu khí sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 và dự kiến có hiệu lực từ 1/3/2027; những thay đổi về phân cấp, thủ tục và cơ chế đầu tư chỉ phát huy tác dụng nếu được triển khai nhất quán, tạo điều kiện cho dự án đi từ thăm dò đến vận hành. Với lưu trữ CO2, khung pháp lý còn cần xác định quyền sử dụng không gian dưới lòng đất, trách nhiệm dài hạn của nhà đầu tư và chuẩn giám sát. Đây là những chi tiết quyết định khả năng huy động vốn, chứ không phải phần việc kỹ thuật có thể để sau. Chính sách tốt cần giảm bất định, nhưng cũng phải giữ tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm giải trình.
Chuyển dịch phải bắt đầu từ những ưu tiên thực tế
Ngành nên theo đuổi hai đường song song: bảo vệ nguồn cung hiện tại bằng khai thác hợp lý, đa dạng hóa nguồn và tối ưu chuỗi khí; đồng thời đặt các dự án năng lượng mới và giảm phát thải vào kế hoạch đầu tư có thứ tự ưu tiên. Ở thượng nguồn, tìm kiếm thăm dò và giải pháp cho mỏ nhỏ, mỏ cận biên có thể bổ sung nguồn lực; ở trung và hạ nguồn, hạ tầng khí, LNG và chế biến sâu cần gắn với nhu cầu thực tế, tránh đầu tư dàn trải. Song song, giảm đốt bỏ khí đồng hành và nâng hiệu quả sử dụng năng lượng là những việc có thể thực hiện ngay trong hoạt động hiện hữu. Chuyển dịch năng lượng không nên được đánh giá bằng số lĩnh vực mới được công bố, mà bằng khả năng duy trì an ninh năng lượng, tạo giá trị nội địa và giảm phát thải có thể kiểm chứng. Kết luận: ngành dầu khí chỉ cân bằng được sức ép kép nếu dùng năng lực cũ để xây nguồn thu mới, còn chính sách và vốn phải theo kịp mục tiêu.
