Văn hóa là năng lực sản xuất, không chỉ là di sản
Công nghiệp văn hóa là hệ sinh thái chuyển hóa di sản, bản sắc và sức sáng tạo thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị kinh tế, đồng thời tạo việc làm, gắn kết cộng đồng và làm giàu hình ảnh một quốc gia. Vì thế, coi văn hóa là phần trang trí bên lề của tăng trưởng là cách nhìn đã lỗi thời. Khi mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi năng suất, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực con người, văn hóa phải được tính như một nguồn lực phát triển chứ không chỉ là khoản chi bảo tồn. PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương nhận định văn hóa góp phần hình thành con người sáng tạo, tạo dựng niềm tin và chuyển bản sắc thành sản phẩm, dịch vụ, giá trị gia tăng. Đây là mối liên hệ cần được đặt ngay trong hoạch định kinh tế: bản sắc có thể tạo khác biệt cho sản phẩm, còn sức sáng tạo giúp khác biệt ấy tiếp cận thị trường.
Ngày 21/10, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức hội thảo về phát huy nguồn lực nội sinh và tạo động lực tăng trưởng quốc gia. Tại đây, các tham luận đặt ra những câu hỏi thực tế về thị trường, số hóa di sản và trách nhiệm khi khai thác văn hóa. Thông điệp đáng chú ý là nguồn lực văn hóa chỉ tạo giá trị khi được kết nối với đời sống hôm nay, thay vì dừng ở việc lưu trữ hay trưng bày.
Tăng trưởng cần sản phẩm có thị trường
Sự kiện lớn cho thấy công nghiệp văn hóa có thể kéo theo hoạt động kinh tế vượt khỏi sân khấu, nhưng một vài đêm diễn chưa đủ chứng minh đã hình thành ngành bền vững. Chương trình BIGBANG 2026-2027 World Tour tại Hà Nội thu hút khoảng 90.000 lượt khán giả trong nước và quốc tế; trong hai ngày 23 và 24/10/2026, Hà Nội đón khoảng 220.000 lượt khách, tăng 15,6% so với tuần trước. Tổng thu du lịch trong dịp này được ước tính khoảng 750 tỷ đồng. Những con số ấy cho thấy người dân và du khách không chỉ xem biểu diễn: họ còn sử dụng dịch vụ du lịch, ăn uống, lưu trú và vận chuyển. Nhưng muốn tác động ấy lặp lại, cần năng lực tổ chức, hạ tầng kỹ thuật, nhân lực và sản phẩm đủ sức giữ chân công chúng.
Chính sách vì vậy nên hỗ trợ trọn chuỗi giá trị, từ sáng tạo, sản xuất và phân phối đến phát triển khán giả, thay vì đặt nặng công trình hay thiết bị. Chuyển đổi số cũng phải được đánh giá bằng ích lợi cụ thể cho giáo dục, du lịch và các ngành sáng tạo, không phải bằng số lượng dữ liệu đưa lên hệ thống. Dữ liệu văn hóa cần có chuẩn chung, được kiểm chứng, bảo quản an toàn và có thể tái sử dụng. Nếu thiếu bản quyền rõ ràng, kỹ năng quản trị và đường ra thị trường, số hóa chỉ tạo kho tư liệu lớn mà chưa tạo được giá trị mới.
Xây thương hiệu quốc gia từ chiều sâu và diện rộng
Bản sắc không tự động trở thành thương hiệu quốc gia; nó cần được kể bằng sản phẩm có chất lượng và trải nghiệm nhất quán. Cách làm hợp lý là chọn một số lĩnh vực có tiềm năng để đầu tư chiều sâu, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia cho doanh nghiệp nhỏ, nghệ sĩ và nhà sáng tạo. Các thương hiệu sự kiện gắn với địa phương hoặc điểm đến có cam kết dài hạn có thể giúp công chúng quốc tế nhận diện một nét riêng, thay vì chỉ nhớ đến một chương trình đơn lẻ. Muốn vậy, cần làm chủ công nghệ, nâng năng lực tổ chức và xây dựng đội ngũ nghề nghiệp. Nhà nước có vai trò dẫn dắt xúc tiến, hoàn thiện chính sách và tạo điều kiện để doanh nghiệp, hiệp hội cùng phát triển thương hiệu sản phẩm văn hóa.
Mở rộng trên diện rộng không đồng nghĩa dàn trải ngân sách. Đó là tạo luật chơi dễ tiếp cận, tháo gỡ thủ tục khiến sản phẩm sáng tạo phải tìm đường phát hành ở nước ngoài, đồng thời bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích của cộng đồng nắm giữ di sản. Các hiệp hội cũng cần kết nối người làm nghề và phản ánh vướng mắc từ thực tế. Khi thương hiệu được xây bằng năng lực sáng tạo trong nước, bản sắc vừa tạo sức hút với du khách, nhà đầu tư và đối tác, vừa góp phần củng cố vị thế trong cạnh tranh về hình ảnh và ảnh hưởng.
Từ nguồn lực văn hóa đến động lực tăng trưởng
Bước tiếp theo không phải là tuyên bố văn hóa có tiềm năng, mà là chứng minh tiềm năng ấy bằng sản phẩm có người mua, người xem và người sử dụng. Hội thảo ngày 21/10 đưa ra tám báo cáo về thể chế và thị trường công nghiệp văn hóa, số hóa di sản và hạ tầng dữ liệu, cùng quyền, đạo đức và trách nhiệm trong khai thác văn hóa. Ban tổ chức sẽ tổng hợp kiến nghị để phục vụ tư vấn chính sách và hoàn thiện cơ chế đưa di sản, sáng tạo vào đời sống đương đại. Đây là việc cần theo đuổi liên tục: chính sách phải nâng năng lực sáng tạo, mở đường ra thị trường và bảo đảm giá trị được chia sẻ công bằng.
Kết luận, tăng trưởng kinh tế và khai thác nguồn lực văn hóa không phải hai mục tiêu đối lập. Nếu chỉ chạy theo doanh thu ngắn hạn, bản sắc dễ bị làm phẳng; nếu chỉ bảo tồn mà không tạo điều kiện cho sáng tạo và lưu thông, văn hóa khó phát huy hết giá trị. Hướng đi đáng chọn là đầu tư có trọng tâm, mở cửa cho nhiều chủ thể và đo kết quả bằng cả giá trị kinh tế lẫn sức sống văn hóa. Khi sản phẩm mang dấu ấn riêng đứng vững trên thị trường, bản sắc mới trở thành lợi thế cạnh tranh và thương hiệu quốc gia mới có nền tảng bền lâu.
