Suy thận không chờ đến tuổi già
Suy thận là tình trạng chức năng lọc chất thải và điều hòa dịch, muối của thận suy giảm, có thể tiến triển âm thầm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được phát hiện, chăm sóc kịp thời. Đây không phải căn bệnh chỉ gặp ở người lớn tuổi: một bệnh nhân mới 20 tuổi đã mắc suy thận giai đoạn cuối, còn nhiều người trẻ khác phải sống phụ thuộc vào lịch lọc máu. Theo thống kê của Bộ Y tế, Việt Nam có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn, trong đó khoảng 26 nghìn người đã ở giai đoạn cuối và cần lọc máu định kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Những con số ấy đủ để bác bỏ suy nghĩ rằng người trẻ có thể trì hoãn việc chăm sóc sức khỏe. Ăn uống thất thường, thức khuya, ít vận động và tự dùng thuốc là những thói quen đáng xem lại, nhưng không có nghĩa chúng là nguyên nhân duy nhất gây bệnh.
Năm việc thiết thực giúp giảm nguy cơ
Phòng bệnh suy thận không đòi hỏi một chế độ sống cực đoan; điều quan trọng là giữ đều những thói quen giúp giảm gánh nặng lên thận. Thứ nhất, theo dõi huyết áp và đường huyết: hai tình trạng này kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu nhỏ và các đơn vị lọc của thận. Người đã được chẩn đoán cần làm theo hướng dẫn điều trị, không tự ngừng thuốc khi thấy khỏe. Thứ hai, giảm muối và nước chấm mặn; hạn chế mì ăn liền, thức ăn nhanh, xúc xích và thịt chế biến sẵn. Thứ ba, ưu tiên thực phẩm tươi, thêm rau phù hợp và chọn cách luộc, hấp thường xuyên hơn. Thứ tư, vận động đều đặn: đi bộ, đạp xe hoặc bơi, đồng thời đứng dậy đi lại sau mỗi 30–60 phút ngồi liên tục. Hoạt động thể chất hỗ trợ kiểm soát cân nặng, huyết áp và đường huyết, qua đó góp phần bảo vệ chức năng thận.
- Theo dõi huyết áp và đường huyết; tuân thủ điều trị nếu đã mắc bệnh.
- Giảm muối, nước chấm mặn và thực phẩm chế biến sẵn.
- Ăn đa dạng, ưu tiên thực phẩm tươi và cách chế biến ít dầu mỡ.
- Duy trì vận động thường xuyên, ngắt quãng thời gian ngồi lâu.
- Dùng thuốc đúng hướng dẫn và trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra thận.
Đừng tự dùng thuốc, cũng đừng chờ có triệu chứng
Thuốc giảm đau dùng nhiều ngày liên tiếp, phối hợp nhiều loại có cùng tác dụng hoặc uống sai chỉ định có thể gây rủi ro cho thận. Một số thuốc chống viêm không steroid có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận, nhất là khi cơ thể mất nước hoặc đã có bệnh thận; thuốc kháng sinh và sản phẩm thảo dược không rõ nguồn gốc cũng cần được dùng thận trọng. Vì vậy, đừng tự tăng liều hay kéo dài liệu trình, và hãy báo cho bác sĩ về bệnh nền cũng như các thuốc đang dùng. Bên cạnh đó, bệnh thận mạn thường không biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu; đợi đến khi mệt mỏi kéo dài, phù hoặc nước tiểu thay đổi mới đi khám có thể khiến việc phát hiện bị chậm trễ. Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, thừa cân, có tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc từng tổn thương thận nên hỏi bác sĩ về lịch kiểm tra chức năng thận phù hợp.
Việc kiểm tra có thể gồm xét nghiệm creatinine máu để ước tính mức lọc cầu thận và xét nghiệm nước tiểu tìm albumin; bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm tùy tình trạng. Không phải mọi trường hợp suy thận đều có thể phòng ngừa, nhưng kiểm soát yếu tố nguy cơ và phát hiện sớm vẫn là những bước đáng làm. Người trẻ không cần đợi đến khi sức khỏe sa sút mới quan tâm đến thận: thay đổi từng thói quen có thể kiểm soát và chủ động khám khi thuộc nhóm nguy cơ là cách thực tế để giảm nguy cơ suy thận lâu dài.
