Đột quỵ là tình trạng không thể chờ đợi
Đột quỵ là tình trạng tổn thương não xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một phần não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu não bị vỡ, đòi hỏi người bệnh được đánh giá và điều trị khẩn cấp. Tại Việt Nam, khoảng 200.000 ca mới và 167.000 ca tử vong mỗi năm cho thấy đây không chỉ là nguy cơ y tế cá nhân mà còn là gánh nặng lớn đối với gia đình và xã hội.
Điều đáng lo ngại không chỉ là số ca mắc: chỉ khoảng 23,2% người bệnh đến cơ sở y tế trong 4,5 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Khoảng trống ấy biến nhận biết sớm thành một mắt xích thiết yếu của cấp cứu đột quỵ. Thời gian cấp cứu càng bị kéo dài, cơ hội tiếp cận điều trị kịp thời càng bị thu hẹp; vì vậy, chờ xem triệu chứng có tự hết hay không là lựa chọn nguy hiểm.
Nhận ra dấu hiệu, gọi cấp cứu thay vì chờ đợi
Thông điệp “Mỗi phút đều quý giá” nhấn mạnh điều cộng đồng cần làm trước tiên: nhận ra dấu hiệu nghi ngờ và hành động nhanh. Quy tắc FAST giúp ghi nhớ các dấu hiệu chính: mặt méo hoặc lệch một bên (Face), yếu hay tê đột ngột một bên tay (Arm), nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói (Speech); khi có dấu hiệu, hãy gọi cấp cứu 115 (Time).
Trong cấp cứu đột quỵ, phản ứng nhanh không đồng nghĩa với tự xử lý hoặc tự đưa người bệnh đi bằng phương tiện không phù hợp. Khuyến cáo là gọi 115 ngay, không chờ triệu chứng tự hết. Người thân nên ghi nhớ quy tắc FAST từ trước, bởi lúc biến cố xảy ra, hoang mang và trì hoãn có thể khiến người bệnh mất thêm thời gian quý giá để đến cơ sở y tế có khả năng điều trị.
Phòng ngừa phải bắt đầu từ những nguy cơ thường gặp
Đột quỵ Việt Nam còn có dấu hiệu trẻ hóa: khoảng 7,2% người bệnh dưới 45 tuổi. Tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hút thuốc lá và ít vận động là những yếu tố nguy cơ được nêu bật. Vì vậy, phòng ngừa đột quỵ không thể chỉ trông vào bệnh viện hay chiến dịch truyền thông; cần gắn với việc kiểm tra sức khỏe định kỳ và quản lý lâu dài các nguy cơ có thể kiểm soát.
Các chuyên gia khuyến cáo kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu, duy trì vận động, bỏ thuốc lá và khám sức khỏe định kỳ. Đây không phải lời khuyên chung chung: sàng lọc có thể giúp phát hiện vấn đề cần được theo dõi, điều trị, kể cả bất thường nhịp tim. Chủ động quản lý sức khỏe trước khi có triệu chứng là cách thiết thực để giảm nguy cơ, thay vì chỉ nghĩ đến đột quỵ khi một người thân đột ngột ngã bệnh.
Đưa dịch vụ dự phòng đến gần cộng đồng
Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đột quỵ 29/10, Cục Phòng bệnh, Trung ương Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai và các đơn vị đồng hành triển khai khám, sàng lọc nguy cơ, tư vấn sức khỏe tại nhiều địa phương. Riêng hai chương trình ở Hà Tĩnh đã tiếp cận gần 2.000 người dân; hoạt động gồm kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, khám tim mạch, điện tim và siêu âm động mạch cảnh.
Sau một năm triển khai, chương trình đã tổ chức 9 đợt tại 8 tỉnh, thành phố, giúp hơn 12.000 người được thăm khám và tư vấn. Kế hoạch tiếp theo là mở rộng địa bàn, đưa tư vấn đến nhà thuốc và nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số trong quản lý nguy cơ; việc liên thông kết quả với hồ sơ sức khỏe điện tử cũng được định hướng. Những hoạt động này có ý nghĩa khi biến thông tin thành cơ hội sàng lọc thực tế, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc người dân duy trì theo dõi sức khỏe và hành động ngay khi có dấu hiệu cảnh báo.
Khoảng 200.000 ca mới và 167.000 ca tử vong mỗi năm là lời nhắc không thể xem nhẹ. Cấp cứu sớm giúp người bệnh đến nơi điều trị kịp thời; phòng ngừa và nhận biết tại cộng đồng giúp rút ngắn quãng đường từ dấu hiệu đầu tiên đến hành động. Ghi nhớ FAST, gọi 115 khi nghi ngờ và kiểm soát nguy cơ từ sớm phải trở thành kiến thức phổ biến, không chỉ là điều người dân tìm hiểu sau một biến cố.
