Đột quỵ không còn là nguy cơ chỉ dành cho người lớn tuổi
Đột quỵ là tình trạng nguồn máu nuôi một phần não bị gián đoạn hoặc mạch máu não bị vỡ, khiến tế bào não tổn thương nhanh và có thể để lại hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, đây không phải căn bệnh có thể gạt khỏi mối quan tâm của người trẻ. Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ mới và 167.000 ca tử vong mỗi năm; khoảng 7,2% người bệnh dưới 45 tuổi. Những con số này được công bố trong các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đột quỵ 29/10 và chương trình “Every Minute Counts – Mỗi phút đều quý giá” năm 2026. Thông điệp đáng lưu ý không phải là gieo sợ hãi, mà là bác bỏ cảm giác an toàn giả tạo: tuổi trẻ không loại trừ nguy cơ, nhất là khi tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hút thuốc và ít vận động đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
Đột quỵ người trẻ thường bị xem nhẹ vì nhiều người cho rằng bệnh chỉ xảy ra ở tuổi cao. Chính định kiến đó có thể khiến việc nhận biết yếu tố nguy cơ và phản ứng khi triệu chứng xuất hiện bị chậm trễ. Phòng ngừa đột quỵ vì thế cần bắt đầu từ cộng đồng, thay vì chờ đến khi có người thân đổ bệnh mới quan tâm.
Khoảng trống đáng lo nằm ở thời gian đến bệnh viện
Chỉ khoảng 23,2% người bệnh đến cơ sở y tế trong 4,5 giờ đầu. Tỷ lệ này cho thấy bài toán không chỉ nằm ở năng lực điều trị, mà còn ở việc người bệnh và gia đình nhận ra dấu hiệu, gọi trợ giúp và tiếp cận cấp cứu đủ nhanh. Thời gian vàng đột quỵ có ý nghĩa vì não bị tổn thương khi dòng máu bị gián đoạn; chậm trễ có thể làm giảm cơ hội điều trị và phục hồi. Do đó, đừng đợi triệu chứng tự hết mới quyết định hành động. Ngay cả khi dấu hiệu thoáng qua rồi biến mất, người bệnh vẫn cần được nhân viên y tế đánh giá khẩn cấp.
Hãy nhớ quy tắc FAST: mặt méo hoặc lệch; yếu, tê một bên tay; nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác; khi có dấu hiệu nghi ngờ, gọi cấp cứu 115 ngay. Ghi lại thời điểm triệu chứng bắt đầu để cung cấp cho nhân viên y tế. Cấp cứu đột quỵ không phải là tự chở người bệnh đến viện bằng bất kỳ phương tiện nào: gọi cấp cứu giúp nhân viên y tế có thể bắt đầu hỗ trợ trên đường đến cơ sở điều trị.
Phòng ngừa phải thành thói quen, không phải chiến dịch nhất thời
Phòng ngừa đột quỵ cần bắt đầu bằng những việc có thể duy trì: khám sức khỏe định kỳ, theo dõi và kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu; điều trị rung nhĩ theo hướng dẫn; vận động thường xuyên và bỏ thuốc lá. Tăng huyết áp có thể không biểu hiện rõ, nên không thể dựa vào cảm giác khỏe để kết luận rằng nguy cơ đã được kiểm soát. Người đang dùng thuốc cần làm theo chỉ định, không tự ý ngưng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Đây là những bước thiết thực hơn việc chỉ lo lắng về bệnh khi nghe tin một ca đột quỵ ở người trẻ.
Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đột quỵ 29/10, các chương trình tại Hà Tĩnh đã khám, tư vấn và sàng lọc yếu tố nguy cơ cho gần 2.000 người dân; một buổi tầm soát miễn phí tại xã Đức Quang diễn ra ngày 25/10. Các hoạt động gồm kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, khám tim mạch và sàng lọc rung nhĩ; người dân được tư vấn kiểm soát nguy cơ và cấp thuốc miễn phí theo đơn. Sau một năm, chương trình đã tổ chức 9 đợt tại 8 tỉnh, thành phố, tiếp cận hơn 12.000 người. Từ nay đến năm 2027, các đơn vị dự kiến tiếp tục sàng lọc tại nhiều địa phương và tư vấn tại nhà thuốc, đồng thời hướng tới liên thông kết quả với hồ sơ sức khỏe điện tử.
Kết luận: biết dấu hiệu và gọi cấp cứu ngay có thể tạo khác biệt
Đột quỵ ở người dưới 45 tuổi không phải nguy cơ xa vời, còn tỷ lệ đến viện trong 4,5 giờ đầu cho thấy nhận thức và phản ứng của cộng đồng vẫn là mắt xích cần cải thiện. Mỗi gia đình nên biết dấu hiệu FAST, thống nhất gọi 115 khi nghi ngờ và không trì hoãn vì chờ triệu chứng tự hết. Song song, kiểm soát bệnh nền, duy trì vận động và bỏ thuốc lá cần trở thành nếp sống. Phòng ngừa sớm giúp giảm nguy cơ; cấp cứu nhanh mở đường cho việc đánh giá và điều trị kịp thời. Mỗi phút đều quý giá, nhưng hành động đúng phải bắt đầu từ trước khi cơn đột quỵ xảy ra.
