Teo não tuổi 40: Khi bộ não 49 tuổi già như 80
Teo não ở tuổi trung niên là tình trạng các tế bào thần kinh và kết nối trong não bị thoái hóa sớm, khiến thể tích não giảm, mạch máu não tổn thương và chức năng nhận thức suy giảm rõ rệt, dù người bệnh chỉ mới khoảng 40–50 tuổi. Trường hợp của ông Trương, 49 tuổi ở Thượng Hải, là hồi chuông cảnh báo cho bất kỳ ai coi nhẹ sức khỏe não bộ. Nửa đêm, khi cả nhà đã ngủ, ông vẫn nằm lướt điện thoại đến gần 2 giờ sáng thì đột ngột tê dại, tay phải buông thõng, không thể cử động. Kết quả chụp não cho thấy mức độ teo và lão hóa não của ông tương đương một người khoảng 80 tuổi. Dù được cấp cứu kịp thời, ông phải chấp nhận hậu quả lâu dài: phản xạ chậm, suy giảm trí nhớ và khó khăn khi thực hiện các công việc đơn giản.
Vì sao lão hóa não sớm đang nhắm vào đàn ông trung niên?
Điều đáng sợ là những thói quen khiến ông Trương bị teo não lại vô cùng quen thuộc với nhiều người trẻ: thức khuya, lười vận động, ăn uống vô tội vạ và lạm dụng rượu bia. Bác sĩ Li Gang, Trưởng khoa Nghiên cứu Mạch máu não tại Đại học Đồng Tế, cảnh báo rằng bệnh lý mạch máu não và teo não không còn là vấn đề chỉ gặp ở người cao tuổi; xu hướng trẻ hóa đang diễn ra nhanh và nghiêm trọng. Các yếu tố như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, hút thuốc, uống rượu, thức khuya làm tổn thương dần dần các mạch máu nhỏ trong não, âm thầm chặn dòng máu nuôi dưỡng, khiến tế bào thần kinh chết dần và teo lại. Nói cách khác, rất nhiều trường hợp teo não tuổi 40 là hậu quả tích lũy của các thói quen hại não hằng ngày, chứ không phải “tự nhiên mà già”.
6 thói quen hại não phổ biến đang bào mòn sức khỏe não bộ
Nếu muốn tránh lão hóa não sớm, bác sĩ Li nhấn mạnh dù ở độ tuổi nào cũng “đừng làm” 6 hành vi đang bào mòn não sau đây. Thứ nhất, thức khuya và ngủ dưới 6 tiếng làm gián đoạn quá trình tự làm sạch chất độc trong não, tăng nguy cơ tổn thương mạch máu, đột quỵ và mất trí nhớ. Thứ hai, chế độ ăn nhiều đường, mỡ, muối với đồ chiên rán, nước ngọt khiến viêm mạn tính, xơ vữa động mạch, giảm máu và oxy lên não. Thứ ba, lười vận động làm giảm lưu lượng máu lên não, tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường và suy giảm các liên kết thần kinh. Thứ tư, thiếu giao tiếp xã hội và lười tư duy khiến mạng lưới thần kinh không được kích thích, giảm dự trữ nhận thức và đẩy nhanh sa sút trí tuệ. Thứ năm, căng thẳng mạn tính làm tăng cortisol, phá hủy vùng hồi hải mã, gây suy giảm trí nhớ, lo âu, trầm cảm. Thứ sáu, hút thuốc và lạm dụng rượu bia làm teo mô não, tổn thương tế bào thần kinh, co thắt mạch máu và tăng nguy cơ đột quỵ.
Khi nào phải đến viện ngay? Các dấu hiệu não đang kêu cứu
Trường hợp của ông Trương cho thấy phản ứng đúng lúc có thể cứu mạng: khi tay phải đột nhiên yếu, ông lập tức gọi người nhà đưa đi cấp cứu, nhờ đó được tiêu huyết khối kịp thời và giữ lại được khả năng vận động cơ bản. Bác sĩ nhấn mạnh, bất cứ dấu hiệu nào như yếu tay chân đột ngột, méo miệng, nói khó, tê nửa người, choáng váng dữ dội đều phải coi là cấp cứu não, cần đến bệnh viện ngay. Ngoài ra, nếu bạn hoặc người thân có triệu chứng đau đầu dai dẳng, hay choáng, quên việc vừa làm, nói lặp câu hỏi, lạc đường ngay ở nơi quen thuộc, hoặc thay đổi tính cách bất thường, hãy đi kiểm tra não trước khi tổn thương trở nên không thể phục hồi. Câu chuyện này đặt ra một lựa chọn rất rõ: tiếp tục sống với các thói quen hại não để rồi trả giá ở tuổi 40–50, hay chủ động chăm sóc sức khỏe não bộ từ hôm nay bằng ngủ đủ, ăn lành mạnh, vận động, giao tiếp và nói không với thuốc lá, rượu bia.
