Gan là “cơ quan câm” nhưng đang bị người trẻ phá hủy mỗi ngày
Thói quen phá gan là tập hợp những hành vi lặp lại hằng ngày tưởng như vô hại nhưng khiến tế bào gan tổn thương âm thầm, làm suy giảm chức năng gan và tăng nguy cơ xơ gan, ung thư gan cũng như biến chứng viêm gan B, nếu không thay đổi sớm sẽ để lại hậu quả khó phục hồi. Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế thuộc WHO, bệnh gan gây khoảng 2 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó xơ gan và ung thư gan chiếm phần lớn. Điều đáng sợ là tế bào gan không có dây thần kinh cảm giác đau nên ở giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng rõ rệt; khi mệt mỏi kéo dài hay vàng mắt xuất hiện thì chức năng gan thường đã suy giảm nghiêm trọng. Nếu bạn vẫn nghĩ gan đang “ổn” chỉ vì chưa thấy đau, bạn đang tự ru ngủ mình trong một ảo giác nguy hiểm.
Thức khuya không phải kẻ thù duy nhất: 5 thói quen phá gan phổ biến
Người trẻ ngày nay có một danh sách thói quen phá gan khá ổn định: ăn kiêng cực đoan, uống rượu bia triền miên, thức khuya cày deadline và phim, lạm dụng thuốc – thực phẩm chức năng, cộng thêm căng thẳng và cô đơn kéo dài. Đây không phải vài “lần lỡ tay”, mà là lối sống sai lầm tích tụ mỗi ngày, khiến bệnh gan phát triển âm thầm. WHO cảnh báo năm 2024 có khoảng 1,1 triệu người tử vong liên quan đến viêm gan B mạn tính, tăng 17% so với năm 2015. Câu hỏi không còn là “gan có bị tổn thương không?” mà là “gan đã bị tổn thương đến đâu rồi?”. Phòng ngừa bệnh gan không thể trông chờ vào thuốc thần kỳ, mà phải bắt đầu từ việc chỉnh lại từng hành vi trong sinh hoạt hằng ngày.
5 thói quen cần bỏ ngay nếu muốn có sức khỏe gan tốt
Thứ nhất, ăn kiêng quá mức hoặc để cơ thể thiếu dinh dưỡng làm gan suy kiệt, thúc đẩy gan nhiễm mỡ do suy dinh dưỡng và khiến tế bào gan phải “ăn thịt” chính mình để duy trì hoạt động. Thứ hai, uống rượu bia – kể cả “uống giao lưu” – vẫn là thói quen phá gan kinh điển; với người nhiễm viêm gan B, hoàn toàn không có ngưỡng uống an toàn vì cồn kích hoạt các đợt viêm tái phát và đẩy nhanh xơ hóa gan. Thứ ba, thức khuya thường xuyên làm đảo lộn nhịp sinh học, tăng stress oxy hóa, tích tụ mỡ trong gan và âm thầm dẫn tới gan nhiễm mỡ, viêm gan hay xơ gan. Thứ tư, lạm dụng thuốc giảm đau, thuốc bổ, thảo dược không rõ nguồn gốc hoặc tự ý dùng thuốc Đông y khiến gan ngộ độc, thậm chí phải ghép gan khẩn cấp. Cuối cùng, cô đơn, căng thẳng kéo dài, hay tức giận làm rối loạn nội tiết, tăng viêm và khiến quá trình tổn thương gan diễn ra nhanh hơn, đặc biệt trên nền viêm gan B mạn tính.
Viêm gan B nguy hiểm: uống rượu, bỏ thuốc, ăn đồ mốc là đang tự tăng tốc xơ gan
Virus viêm gan B không giết ngay mà bào mòn gan từng chút, dẫn đến xơ gan và ung thư gan – hai biến chứng gây tử vong hàng đầu. Một phân tích trên hơn 33.000 bệnh nhân HBV cho thấy người uống rượu có nguy cơ xơ gan cao gấp 2,61 lần và ung thư gan cao gấp 2,27 lần so với người không uống. Đó là lý do bác sĩ nhấn mạnh: với người nhiễm HBV, một lon bia mỗi ngày cũng là thừa. Thêm vào đó, ăn thực phẩm có nấm mốc – đậu phộng, ngô, hạt, ngũ cốc mốc – khiến độc tố Aflatoxin kết hợp với HBV tạo “cú đúp” độc tính, thúc đẩy ung thư gan. Nguy hiểm hơn, nhiều người tự ý giảm hoặc bỏ thuốc kháng virus khi thấy xét nghiệm gan ổn, trong khi việc dùng thuốc ngắt quãng làm virus bùng phát trở lại, tăng nguy cơ kháng thuốc và mất kiểm soát bệnh.
Muốn phòng ngừa bệnh gan, phải thay đổi lối sống trước khi quá muộn
Điều không mấy ai muốn nghe là: đa số bệnh gan không phải do số phận, mà do lối sống sai lầm kéo dài. Bệnh gan phòng ngừa được nếu bạn dám nhìn thẳng vào thói quen của mình và chịu khó thay đổi. Hãy bắt đầu bằng việc bỏ rượu bia, không ăn đồ mốc dù “tiếc của”, ngừng tự ý dùng hay ngừng thuốc, điều chỉnh lại giờ ngủ trước 23h, ăn uống đủ chất thay vì chạy theo các chế độ kiêng cực đoan, đồng thời tăng vận động và học cách quản lý căng thẳng. “Giảm thiểu các thói quen gây hại, tuân thủ phác đồ điều trị và tái khám định kỳ là lá chắn vững chắc nhất giúp người bệnh sống chung hòa bình với virus viêm gan B”. Gan là cơ quan âm thầm chịu đựng rất lâu, nhưng một khi sụp đổ, mọi sự “hối hận muộn màng” đều vô nghĩa. Thay đổi hôm nay là cách duy nhất để giữ sức khỏe gan tốt cho tương lai.
