Trách nhiệm PCCC bắt đầu từ người làm chủ
Trách nhiệm PCCC là nghĩa vụ bảo đảm công trình được thiết kế, thi công, nghiệm thu và vận hành an toàn, thuộc về những người quyết định và kiểm soát các khâu đó chứ không thể chuyển hết cho lực lượng chữa cháy. Tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội sáng 26/10 về dự án sửa đổi luật liên quan đến PCCC và cứu nạn, cứu hộ, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh chủ nhà và chủ đầu tư phải tự chịu trách nhiệm về an toàn bên trong công trình. Đây là ranh giới cần được nói rõ: cảnh sát PCCC thực hiện quản lý, kiểm tra và ứng phó sự cố, nhưng không thể thay chủ nhà bảo đảm hệ thống trong căn nhà luôn hoạt động đúng. Bộ trưởng khẳng định hiệu quả công trình do ai làm chủ thì người đó phải chịu trách nhiệm. Cách tiếp cận này hợp lý, miễn là trách nhiệm được gắn với quyền kiểm soát thực tế và không biến thành lý do để cơ quan quản lý đứng ngoài.
Bớt tiền kiểm không có nghĩa giảm yêu cầu an toàn
Dự thảo sửa đổi đề xuất bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu PCCC của cơ quan nhà nước, chuyển trọng tâm sang hậu kiểm và kiểm tra việc chủ đầu tư, chủ sở hữu thực hiện đúng nghĩa vụ nghiệm thu. Lý do được nêu là công trình đã qua thẩm định thiết kế trước khi xây dựng, còn bước kiểm tra nghiệm thu tiếp theo có thể tạo thêm thời gian chờ và gánh nặng hành chính. Nhưng bỏ một cửa thủ tục chỉ có ý nghĩa khi trách nhiệm ở các khâu còn lại rõ hơn, không mờ đi. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không đồng nghĩa giảm yêu cầu an toàn. Dự thảo đề xuất sửa đổi 12 điều của Luật PCCC và cứu nạn, cứu hộ, trong đó có việc chuyển sang hậu kiểm; quy mô thay đổi ấy đòi hỏi cơ chế giám sát đủ sức phát hiện sai phạm, thay vì coi hồ sơ đã được duyệt là bằng chứng công trình an toàn.
Hồ sơ đúng chưa chắc công trình đã an toàn
Khoảng cách giữa bản vẽ và công trường là nơi trách nhiệm dễ bị đùn đẩy nhất. Một thiết kế được thẩm định đúng không chứng minh công trình đã thi công đúng, thiết bị đã lắp đủ hay hệ thống vận hành an toàn; vì vậy, chủ đầu tư công trình cần xác định rõ vai trò của tư vấn, nhà thầu thi công và đơn vị giám sát khi xác nhận chất lượng thực tế. Tô Lâm yêu cầu làm rõ trách nhiệm từng bên và xử lý nghiêm việc xác nhận sai hoặc làm giả hồ sơ nghiệm thu. Trao đổi chuyên môn về quy định và thực tiễn công trình cũng đặt đúng câu hỏi: PCCC cần được tích hợp từ giai đoạn nào, phải phối hợp với kiến trúc, kết cấu và cơ điện ra sao, và những sai lệch nào cần kiểm soát khi triển khai. Bài học thực tế là chủ sở hữu không nên đợi đến nghiệm thu mới quan tâm; lựa chọn giải pháp, vật liệu và kiểm soát thi công đều ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn phòng cháy.
Chủ nhà chịu trách nhiệm, nhưng người mua không thể gánh thay
Trách nhiệm phải đi cùng khả năng kiểm soát. Chủ nhà cần duy trì hệ thống và lưu ý rủi ro khi sửa chữa, cơi nới hoặc đổi công năng; chủ đầu tư phải bảo đảm chất lượng từ thiết kế đến nghiệm thu; còn cơ quan quản lý phải hậu kiểm có trọng điểm, xử lý vi phạm và không buông lỏng giám sát. Đặc biệt, người mua nhà hoặc thuê mặt bằng thường không thể tự kiểm chứng toàn bộ hệ thống PCCC, nên không thể mặc nhiên phải chịu hậu quả từ sai phạm của chủ đầu tư. Với công trình hiện hữu chưa đạt yêu cầu, định hướng được nêu là phân loại nguy cơ, chỉ rõ hạng mục cần khắc phục, giải pháp khả thi và thời hạn thực hiện. Quy định PCCC chỉ phát huy tác dụng khi người có quyền quyết định chịu trách nhiệm, người sử dụng được bảo vệ và cơ quan quản lý có công cụ kiểm tra hiệu quả. Cắt thủ tục là cần thiết; cắt trách nhiệm thì không.
