Bớt tiền kiểm không có nghĩa bớt trách nhiệm
Hậu kiểm PCCC là cách quản lý trong đó chủ đầu tư và cơ sở tự thực hiện nghĩa vụ an toàn, khai báo kết quả, còn cơ quan nhà nước tăng cường kiểm tra dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Đây là thay đổi đáng chú ý trong dự án sửa đổi luật, không phải giấy phép để đưa công trình chưa an toàn vào sử dụng. Sáng 26/10/2026, Quốc hội nghe tờ trình về dự án sửa đổi một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cùng một số luật liên quan. Chính phủ đề xuất bỏ ba thủ tục PCCC: kiểm tra nghiệm thu của cơ quan quản lý, xin phục hồi hoạt động sau đình chỉ và cấp phép trước khi lưu thông một số phương tiện PCCC, vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy. Hướng đi này hợp lý nếu tháo được khâu chờ đợi; nhưng chỉ đáng ủng hộ khi trách nhiệm và giám sát được thực thi nghiêm.
Ba thủ tục được đề xuất bãi bỏ
Thay đổi trực tiếp nhất là bỏ việc cơ quan công an kiểm tra và chấp thuận kết quả nghiệm thu PCCC trước khi công trình hoạt động. Chủ đầu tư cùng nhà thầu vẫn phải nghiệm thu theo quy định; kết quả không còn chờ thêm một vòng kiểm tra hồ sơ của cơ quan nhà nước. Thủ tục này đã được bãi bỏ từ ngày 1/7/2026 theo Nghị quyết 66.18/2026, còn dự án luật đề xuất hoàn thiện và luật hóa cơ chế tương ứng. Thứ hai, cơ sở, phương tiện hoặc hộ gia đình bị đình chỉ có thể chủ động hoạt động trở lại sau khi khắc phục vi phạm theo yêu cầu, thay vì xin quyết định phục hồi. Điều đó không đồng nghĩa được mở cửa khi vi phạm còn tồn tại hay điều kiện an toàn chưa bảo đảm. Thứ ba, dự thảo đề xuất bỏ giấy phép trước khi lưu thông đối với phương tiện PCCC và CNCH, cùng vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy. Giảm thủ tục là cần thiết, nhưng từng khâu được cắt phải đi kèm nghĩa vụ có thể kiểm chứng.
Nghiệm thu vẫn là việc của chủ đầu tư
Lợi ích của cải cách nằm ở thời gian: chủ đầu tư không phải chờ cơ quan quản lý kiểm tra xong mới được đưa công trình vào khai thác, còn cơ quan nhà nước giảm nguồn lực xử lý hồ sơ. Nhiều doanh nghiệp và chủ đầu tư phản ánh khâu tiền kiểm kéo dài, chồng chéo và làm phát sinh chi phí tuân thủ. Một chủ đầu tư được nêu trong nguồn cho biết quá trình từ xin phép đến nghiệm thu mất 10–15 ngày. Nhưng bỏ một cửa thủ tục không xóa nghĩa vụ nghiệm thu PCCC. Chủ đầu tư và nhà thầu vẫn phải thực hiện đầy đủ trình tự, lưu hồ sơ, khai báo trên cơ sở dữ liệu PCCC và CNCH, đồng thời truyền tin báo cháy trước khi công trình hoạt động. Bộ Công an chỉ đạo xây dựng tài liệu hướng dẫn tự nghiệm thu để hỗ trợ đánh giá đầy đủ các nội dung. Tài liệu hướng dẫn có ích, song không thể thay thế năng lực chuyên môn hay trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu.
Hậu kiểm phải đủ người, đủ dữ liệu
Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm chỉ tạo cải cách thực chất nếu cơ quan chức năng phát hiện được sai phạm sau khi cơ sở đi vào hoạt động. Cơ chế dự kiến chuyển trọng tâm từ xem xét từng bộ hồ sơ sang kiểm tra thực tế, dựa trên dữ liệu khai báo và rủi ro của từng loại cơ sở. Dự thảo cũng bổ sung hành vi nghiệm thu PCCC sai quy định vào danh mục bị nghiêm cấm, đồng thời định hướng tập trung kiểm tra nơi có nguy cơ cháy nổ cao. Để làm được điều đó, Bộ Công an và địa phương cần đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, đào tạo cán bộ công an, cơ quan chuyên môn về xây dựng và UBND cấp xã phục vụ hậu kiểm. Đây không phải phần việc phụ: thiếu nhân lực, dữ liệu và năng lực kiểm tra thì trách nhiệm tự nghiệm thu có nguy cơ chỉ nằm trên giấy. Dự án luật được Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2; theo dự thảo, luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Cắt thủ tục, không cắt chuẩn an toàn
Bỏ ba thủ tục có thể giảm thời gian chờ và chi phí hành chính, nhưng không tự động làm công trình an toàn hơn hay kém an toàn hơn. Kết quả phụ thuộc vào việc chủ đầu tư có nghiệm thu trung thực, khắc phục đầy đủ vi phạm và duy trì điều kiện PCCC hay không; đồng thời, cơ quan quản lý có đủ năng lực để kiểm tra đúng nơi, đúng lúc hay không. Vì vậy, thông điệp của lần sửa luật này cần được hiểu rõ: Nhà nước giảm tiền kiểm, chứ không chuyển rủi ro sang người dân. Chủ đầu tư và doanh nghiệp nhận thêm quyền chủ động thì cũng phải gánh trách nhiệm rõ ràng hơn; còn hậu kiểm phải có nguồn lực và chế tài đủ sức răn đe. Nếu thiếu một trong hai vế, cải cách thủ tục sẽ chỉ rút ngắn con đường đến ngày khai trương, không bảo đảm con đường đó an toàn.
