Bỏ bước kiểm tra của cơ quan nhà nước, không bỏ nghiệm thu
Nghiệm thu PCCC là việc đánh giá, xác nhận các hạng mục và hệ thống phòng cháy, chữa cháy của công trình đáp ứng thiết kế đã được thẩm định và yêu cầu an toàn trước khi đưa vào sử dụng. Sáng 26/10, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình Quốc hội dự án luật PCCC sửa đổi, đề xuất bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu do cơ quan nhà nước thực hiện và chuyển sang hậu kiểm PCCC. Điểm đáng chú ý không phải là xóa trách nhiệm an toàn, mà là đổi người phải chủ động chứng minh việc tuân thủ: thay vì chờ cơ quan Công an kiểm tra, chủ đầu tư tổ chức nghiệm thu và chịu trách nhiệm về kết quả. Thủ tục kiểm tra này đã tạm thời được bãi bỏ từ ngày 1/7/2026 theo nghị quyết của Chính phủ, có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027. Vì vậy, cần phân biệt rõ việc bỏ một thủ tục hành chính với việc miễn nghĩa vụ bảo đảm an toàn.
Chủ đầu tư vẫn phải hoàn tất những gì?
Theo quy định đang áp dụng, chủ đầu tư và chủ sở hữu công trình phải tự tổ chức nghiệm thu PCCC, chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả, đồng thời khai báo thông tin trên hệ thống dữ liệu PCCC, cứu nạn, cứu hộ và truyền tin báo cháy trước khi công trình hoạt động. Công trình phải phù hợp với hồ sơ thiết kế đã được thẩm định; các hệ thống, thiết bị và giải pháp PCCC cần được đánh giá cả về lắp đặt lẫn khả năng vận hành. Với nhà xưởng, kho, khách sạn hay cơ sở kinh doanh, thay đổi công năng, quy mô hoặc cách bố trí có thể làm thay đổi rủi ro cháy, nên không thể xem nghiệm thu như một thủ tục ký giấy cho xong. Trách nhiệm chủ đầu tư vì thế trở nên trực tiếp hơn: phải chủ động kiểm tra, khắc phục thiếu sót và chỉ đưa công trình vào khai thác khi đáp ứng yêu cầu pháp luật.
Cắt thủ tục để giảm chi phí tuân thủ, nhưng hậu kiểm phải có lực
Chính phủ cho biết dự thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung 12 điều của Luật PCCC và CNCH, hướng đến giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và đổi mới cách quản lý. Lý do được nêu là việc thẩm định thiết kế rồi tiếp tục chờ kiểm tra nghiệm thu tạo thêm thời gian, chi phí và nguồn lực cho người dân, doanh nghiệp; trong khi tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu an toàn vẫn phải được đáp ứng. Hướng cải cách này hợp lý nếu hậu kiểm thực chất: kiểm tra định kỳ cần đối chiếu việc chấp hành thiết kế đã thẩm định, nghiệm thu và duy trì điều kiện an toàn trong quá trình sử dụng, thay vì chỉ xử lý hồ sơ sau sự cố. Nguồn thông tin nêu cơ sở thuộc Phụ lục II được kiểm tra định kỳ sáu tháng một lần, các cơ sở còn lại thuộc Phụ lục I một năm một lần. Giảm tiền kiểm chỉ có ý nghĩa khi giám sát sau đó đủ kịp thời và nghiêm.
Đây vẫn là đề xuất; trách nhiệm cần được quy định rành mạch
Việc bỏ kiểm tra nghiệm thu của cơ quan Công an hiện là nội dung dự thảo, không nên diễn giải như một thay đổi pháp luật đã được Quốc hội thông qua. Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản tán thành các đề xuất, đồng thời yêu cầu làm rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu, người đứng đầu cơ sở và các bên liên quan trong việc tuân thủ thiết kế, nghiệm thu và duy trì an toàn khi công trình hoạt động. Dự án luật được dự kiến xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI; cơ chế hậu kiểm và cách kiểm tra chấp hành là những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện. Kết luận, trách nhiệm không chuyển từ Nhà nước sang chủ đầu tư theo nghĩa Nhà nước rút khỏi quản lý; nó chuyển từ khâu chấp thuận trước sang nghĩa vụ tự tuân thủ, đi kèm giám sát và xử lý sau. Cắt thủ tục chỉ đáng ủng hộ nếu chủ thể chịu trách nhiệm được xác định rõ và hậu kiểm đủ sức ngăn công trình không an toàn đi vào hoạt động.
