Từ một ngày kỷ niệm đến nếp sống học đường
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp thường niên để tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống, khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và niềm tự hào dân tộc, đồng thời đưa những giá trị ấy vào đời sống cộng đồng và nhà trường. Ngày 2/11/2026, Bộ GD&ĐT ban hành Công văn số 7692/BGDĐT-HSSV, hướng dẫn tổ chức hoạt động hưởng ứng ngày này gắn với nhiệm vụ xây dựng văn hóa học đường, gửi tới các sở giáo dục và đào tạo cùng cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trên cả nước.
Hướng dẫn triển khai Chỉ thị 35/CT-TTg ngày 30/9/2026 của Thủ tướng, kết nối Ngày Văn hóa Việt Nam với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là năm đầu tiên ngày 24/11 được xác lập theo Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị. Công văn mới thay văn bản hướng dẫn ban hành năm 2017, cho thấy cách tổ chức và đánh giá cần được cập nhật. Thay vì xem hoạt động hưởng ứng như một sự kiện riêng lẻ, nhà trường nên coi đây là điểm nhấn để nhìn lại cách văn hóa được thực hành trong suốt năm học.
Đo hiệu quả bằng thay đổi, không bằng quy mô
Điểm đáng chú ý trong hướng dẫn là yêu cầu lấy người học làm trung tâm và xem hiệu quả thực chất là thước đo, thay vì chạy theo hình thức, phô trương hay tốn kém. Hoạt động cần phù hợp tâm lý, lứa tuổi, bậc học và điều kiện thực tế; đồng thời không gây quá tải cho học sinh hay nhà trường. Đó là một lựa chọn đúng: một sân khấu lớn hay hàng loạt khẩu hiệu không thể thay thế sự tôn trọng, an toàn và tinh thần trách nhiệm trong quan hệ hằng ngày.
Vì vậy, đánh giá văn hóa học đường không nên dừng ở số văn bản, phong trào hay người tham gia. Cần nhìn vào thay đổi trong nhận thức, thái độ, hành vi và chất lượng quan hệ giữa học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý, gia đình và cộng đồng. Khi học sinh cảm thấy được lắng nghe, tôn trọng và có cơ hội phát triển, việc xây dựng trường học mới tạo ra kết quả có ý nghĩa với người học, chứ không chỉ đẹp trong báo cáo.
Đưa giá trị văn hóa Việt vào việc học và sinh hoạt
Nhà trường có nhiều cách gần gũi để biến giá trị văn hóa Việt thành trải nghiệm: lồng ghép lịch sử, đạo đức, lối sống, lòng nhân ái, trách nhiệm, tôn trọng khác biệt và ý thức môi trường vào môn học, hoạt động giáo dục và sinh hoạt tập thể. Các câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật, trò chơi dân gian, thể thao truyền thống và buổi giao lưu với nghệ nhân cũng có thể giúp học sinh thực hành, gìn giữ di sản thay vì chỉ nghe giới thiệu.
Trải nghiệm ngoài lớp học nên được chọn theo mục tiêu giáo dục, không phải để làm phong phú lịch hoạt động. Hợp tác với bảo tàng, ban quản lý di tích và các tổ chức liên quan có thể mở ra những chuyến tham quan, tìm hiểu lịch sử và học tập qua hiện vật, gắn với môn học hoặc nội dung giáo dục địa phương. Trên nền tảng số, trường có thể chia sẻ infographic, video ngắn, podcast và câu chuyện người tốt, việc tốt. Những hình thức này chỉ phát huy tác dụng khi nội dung dễ tiếp cận và nối được với điều học sinh đang sống, học và ứng xử mỗi ngày.
Một tuần cao điểm, một năm thực hành
Thời gian tuyên truyền và giáo dục cao điểm được tổ chức hằng năm từ ngày 18 đến 24/11, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam. Nhưng đợt cao điểm năm 2026 nên là điểm nhấn của quá trình xây dựng văn hóa học đường liên tục, không phải một tuần hoạt động rồi khép lại. Các trường chủ động chọn nội dung phù hợp điều kiện và không bắt buộc triển khai đồng loạt; hoạt động cũng không được làm thay đổi chương trình, kéo dài thời lượng hoặc ảnh hưởng kế hoạch dạy học.
Công văn yêu cầu cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục tổng hợp, báo cáo kết quả triển khai hằng năm trước ngày 5/12. Báo cáo sẽ hữu ích nếu phản ánh được điều gì đã đổi khác: quy tắc ứng xử có phù hợp hơn không, học sinh có được tôn trọng và bảo vệ không, quan hệ trong trường có nhân văn hơn không. Kết luận rất rõ: Ngày Văn hóa Việt Nam trong trường học chỉ có sức sống khi văn hóa trở thành cách mọi người đối xử với nhau, chứ không dừng ở nghi thức.
