“Vắc-xin số cho em” là gì và vì sao không thể chờ thêm?
“Vắc-xin số cho em” là một diễn đàn, một phong trào và cũng là cách tiếp cận mới để trang bị kỹ năng số cho trẻ, xây dựng hệ miễn dịch số giúp các em tự bảo vệ mình trước áp lực học đường, cạm bẫy mạng và những tổn thương tinh thần trong kỷ nguyên Internet. Thay vì cấm đoán, chương trình đặt học sinh vào trung tâm, coi các em là người đồng kiến tạo môi trường số an toàn trên mạng học sinh. Diễn đàn “Điều em muốn nói 2026” với chủ đề “Vắc-xin số cho em” được tổ chức tại Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu, Hà Nội, quy tụ học sinh, phụ huynh, giáo viên và các chuyên gia cùng bàn về bảo vệ trẻ em online. Thông điệp cốt lõi: con đường duy nhất để an toàn trên không gian mạng là dạy trẻ cách làm chủ nó, chứ không phải dựng tường ngăn cách.
Diễn đàn “Điều em muốn nói”: Không gian để học sinh được lắng nghe
Điểm đáng giá nhất của diễn đàn không phải là sân khấu, mà là việc học sinh lần đầu có một không gian đối thoại thực sự với người lớn. Chương trình do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chỉ đạo; Báo Tiền Phong, Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) và Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu phối hợp tổ chức. Diễn đàn có sự tham dự của đại diện Bộ GD-ĐT, Trung ương Đoàn, Hội đồng Đội Trung ương, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội; gần 100 cán bộ quản lý, giáo viên, chuyên viên tham vấn học đường, đông đảo phụ huynh và hơn 1.500 học sinh Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu. Ban tổ chức kỳ vọng tạo thêm một không gian đối thoại cởi mở, nơi tiếng nói của học sinh được lắng nghe, vấn đề các em đối mặt được nhìn nhận nghiêm túc, qua đó tăng cường sự đồng hành giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong bảo vệ trẻ em online.
Hệ miễn dịch số: Khi Internet là “môi trường sống thứ hai”
Nếu trước đây, Internet chỉ là công cụ hỗ trợ học tập, thì giờ đây nó đã trở thành “môi trường sống thứ hai” của thanh thiếu niên. Đó là lý do diễn đàn chọn hình ảnh “vắc-xin số cho em”: không phải để gieo sợ hãi công nghệ, mà để khẳng định niềm tin vào khả năng làm chủ công nghệ của thế hệ trẻ. Theo ước tính của Bộ GD-ĐT, trong năm học 2025-2026, khoảng 21,7% trẻ em và thanh thiếu niên hiện nay gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Con số khô khan ấy thực ra là vô số câu chuyện căng thẳng trước kỳ thi, áp lực học đường, so sánh trên mạng xã hội, bị bắt nạt trực tuyến. Chính vì thế, “hệ miễn dịch số” được các chuyên gia định nghĩa không phải là tường lửa chặn Internet, mà là năng lực tâm lý vững vàng để nhận diện rủi ro, tự bảo vệ và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
An toàn trên mạng học sinh: Không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu
Các chuyên gia tại diễn đàn thẳng thắn chỉ ra: nói về an toàn trên mạng học sinh mà không chỉ rõ mặt tối thì chỉ là khẩu hiệu. Với chủ đề bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, diễn đàn phân tích những nguy cơ rất cụ thể khi học sinh học tập, giao tiếp, giải trí online: lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, dụ dỗ, xâm phạm quyền riêng tư, giả mạo tài khoản, thao túng bằng công nghệ. Đây không phải nguy cơ xa lạ; nhiều học sinh trung học đã thừa nhận từng chịu căng thẳng cực độ, áp lực mạng xã hội và trải nghiệm bắt nạt trực tuyến trong các khảo sát của ngành giáo dục. Trong bối cảnh đó, an toàn số không thể chỉ là dặn “cẩn thận”, mà phải là bộ kỹ năng số cho trẻ: kiểm chứng thông tin, nhận diện tài khoản giả, biết sử dụng chức năng báo cáo (report) và quan trọng hơn là dám lên tiếng khi bị xâm hại.
Từ diễn đàn đến hệ sinh thái hỗ trợ: Trách nhiệm không chỉ của riêng nhà trường
Một diễn đàn dù thành công đến đâu cũng không đủ nếu thiếu các kênh hỗ trợ dài hơi. Trong khuôn khổ chương trình, Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) ra mắt Hệ sinh thái hỗ trợ, tư vấn tâm lý trường học, hướng tới kết nối các hoạt động tư vấn, bồi dưỡng đội ngũ tham vấn học đường và triển khai các chương trình can thiệp sớm cho học sinh có nguy cơ tổn thương tâm lý. Điểm tích cực là hệ sinh thái này đặt trọng tâm vào đào tạo kỹ năng số an toàn, gắn sức khỏe tinh thần với an toàn trên mạng học sinh. Thực tế cho thấy, một thế hệ lớn lên cùng công nghệ cần được tin tưởng và trang bị kiến thức, kỹ năng thay vì bị bao bọc bằng cấm đoán. “Vắc-xin số cho em” vì thế không chỉ là một sự kiện, mà nên trở thành cam kết chung của gia đình, nhà trường và toàn xã hội trong việc bảo vệ trẻ em online bằng đối thoại, hiểu biết và đồng hành lâu dài.
