Giải thưởng ghi nhận cả một cách tiếp cận
Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ của GSMA là danh hiệu thường niên chỉ trao cho một quốc gia, nhằm ghi nhận tầm nhìn chính sách và năng lực tạo môi trường thuận lợi cho phát triển di động, kỹ thuật số. Năm 2026, Việt Nam là quốc gia duy nhất được chọn; giải được công bố tại Hội nghị Di động Thế giới ở Barcelona vào tháng 3 và trao ngày 28/10 trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính thay mặt Chính phủ nhận giải từ ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của GSMA. Ý nghĩa của sự kiện không nằm ở một chiếc cúp đơn lẻ. Theo GSMA, điểm nổi bật là cách Việt Nam kết nối khát vọng phát triển với định hướng chính sách, năng lực thực thi và hợp tác cùng ngành công nghiệp. Đây là sự ghi nhận cho lựa chọn coi kết nối là nền tảng kinh tế, chứ không chỉ là dịch vụ viễn thông.
Giải thưởng được bình chọn bởi hội đồng chuyên gia quốc tế độc lập, có đại diện Liên minh Viễn thông quốc tế, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế cùng GSMA. Ông Gorman cho biết hội đồng lần đầu đạt đồng thuận tuyệt đối khi chọn người nhận giải. Sự đồng thuận ấy làm tăng sức nặng của thông điệp: chính sách có giá trị khi biến tầm nhìn thành điều kiện thực tế để mạng lưới được xây dựng và người dân có thể hưởng lợi.
Hạ tầng kết nối cần đi cùng điều kiện đầu tư
Một dấu ấn quan trọng là xác định viễn thông như hạ tầng kinh tế, thể hiện qua định hướng mở rộng băng rộng và thúc đẩy 5G. Đến năm 2026, Việt Nam đã lắp đặt hơn 40.000 trạm 5G, phủ sóng xấp xỉ 92% dân số; tốc độ tải xuống trung vị của băng rộng di động đạt 230,31 Mbps, đưa Việt Nam lên vị trí thứ 8 thế giới tính đến tháng 9/2026. Những con số này cho thấy tốc độ triển khai đáng kể, nhưng mở rộng vùng phủ chỉ là một phần của bài toán. Mạng lưới phải đủ năng lực hỗ trợ doanh nghiệp tăng năng suất, người dân tiếp cận dịch vụ công và nền kinh tế nâng sức cạnh tranh. Vì vậy, đầu tư viễn thông không nên được nhìn như chi phí riêng của nhà mạng, mà là điều kiện để các hoạt động số phát triển.
GSMA đánh giá cao chính sách tần số vô tuyến và các hỗ trợ cho đầu tư mạng lưới, bởi doanh nghiệp cần khả năng hoạch định dài hạn để mở rộng hạ tầng. Nền tảng thể chế cũng được củng cố qua Luật Viễn thông năm 2023 và Nghị quyết 57-NQ/TW, trong đó hạ tầng số được xác định là nền tảng của kinh tế số và xã hội số. Bài học ở đây là mục tiêu tham vọng chưa đủ: chính sách viễn thông cần ổn định, dễ dự đoán và gắn với điều kiện triển khai cụ thể. Khi quy hoạch, tần số và cơ chế đầu tư hỗ trợ lẫn nhau, doanh nghiệp có thêm cơ sở để rót nguồn lực, còn người dùng có cơ hội tiếp cận dịch vụ tốt hơn.
Thước đo cuối cùng là cơ hội đến với người dân
GSMA đặt yếu tố con người bên cạnh tốc độ và quy mô mạng lưới: kỹ năng số cộng đồng quyết định người dân có thể tiếp cận và tận dụng công nghệ đến đâu. Điều đó đặc biệt quan trọng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, nơi có sóng trên bản đồ chưa đồng nghĩa với khả năng tham gia đầy đủ vào đời sống số. Chiến dịch trọng điểm năm 2026 triển khai phủ sóng 1.856 điểm tại 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư, đồng thời thử nghiệm Internet vệ tinh tầm thấp nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận tiện ích số. Đây là hướng đi đúng: thành quả viễn thông cần được đánh giá bằng dịch vụ người dân thực sự dùng được, chứ không chỉ bằng số trạm hay tốc độ tải xuống.
Sự vinh danh vì thế vừa là ghi nhận, vừa đặt ra yêu cầu cho chặng tiếp theo. Ông Gorman khuyến nghị Việt Nam duy trì chính sách thúc đẩy đầu tư dài hạn, chuyển hạ tầng tiên tiến thành năng lực công nghiệp mới, tăng cường an ninh và niềm tin số, đồng thời trang bị kỹ năng để người dân hưởng lợi từ trí tuệ nhân tạo. GSMA cũng nhìn thấy cơ hội để Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm hoạch định chính sách, đưa kỹ sư, doanh nghiệp và nhà đổi mới tham gia xây dựng công nghệ, đóng góp tiêu chuẩn toàn cầu và phát triển giải pháp có thể ứng dụng ở nhiều quốc gia. Giải thưởng GSMA sẽ có ý nghĩa bền vững nếu Việt Nam tiếp tục giữ được nhịp đầu tư, thu hẹp khoảng cách tiếp cận và biến kết nối thành năng suất cùng cơ hội thực chất.
