Mua lại trái phiếu dài hạn: Công cụ hạ nhiệt lợi suất nhưng đầy tranh cãi
Việc Bộ Tài chính tăng gấp đôi quy mô mua lại trái phiếu kho bạc dài hạn là biện pháp can thiệp nhằm hạ lợi suất kho bạc Mỹ, ổn định chi phí vay của chính phủ và trấn an thị trường, nhưng đồng thời thổi bùng tranh luận về ranh giới giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ Fed, cũng như mức độ Nhà nước nên can thiệp vào đường cong lợi suất.Áp lực buộc Washington phải hành động không xuất hiện trong một sớm một chiều, mà tích tụ suốt tháng 8 khi thị trường trái phiếu bị bán tháo vì lượng phát hành nợ cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo tăng mạnh, thâm hụt ngân sách phình to và nỗi lo lạm phát dai dẳng đẩy phần bù kỳ hạn lên cao. Cùng lúc, cơ cấu nhà đầu tư cũng xấu đi khi một số nhà đầu tư nước ngoài giảm nắm giữ trái phiếu Mỹ.
Lợi suất kho bạc Mỹ hạ nhiệt: hiệu ứng tâm lý hơn là thay đổi cấu trúc
Ngay sau thông báo tăng ít nhất gấp đôi quy mô các đợt mua lại trái phiếu dài hạn, lợi suất kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm và 30 năm đồng loạt rời khỏi các đỉnh nhiều năm, đồng USD suy yếu trong khi vàng, cổ phiếu và Bitcoin bật tăng. Bề ngoài, chương trình mua trái phiếu này trông giống một cú xoay hướng chính sách, nhưng bản chất lại khác xa một chương trình nới lỏng định lượng kiểu Fed. Bộ Tài chính đang hoán đổi nợ: dùng phát hành kỳ hạn khác để tài trợ mua lại trái phiếu dài hạn, chứ không tạo thêm cung tiền như Fed vẫn làm khi triển khai chương trình mua trái phiếu quy mô lớn. Đây là lý do nhiều chiến lược gia gọi đây là biện pháp “dọn dẹp thanh khoản” hơn là một chương trình mua ròng mới. Vấn đề là quy mô mua lại vẫn rất nhỏ so với tổng nợ đang lưu hành, nên tác động hiện tại mang màu sắc tâm lý và tín hiệu chính trị nhiều hơn là thay đổi cấu trúc cung – cầu trái phiếu trong trung hạn.
Chính sách tiền tệ Fed, bảng cân đối 6.700 tỷ USD và ranh giới với tài khóa
Trong bối cảnh Bộ Tài chính nỗ lực ghìm lợi suất, chính sách tiền tệ Fed lại đi theo quỹ đạo khác, thậm chí đôi khi đối nghịch. “Đây không phải nới lỏng định lượng”, một chiến lược gia lãi suất lưu ý, nhấn mạnh sự khác biệt giữa việc Fed tạo tiền để mua trái phiếu và việc Bộ Tài chính chỉ xoay vòng cơ cấu nợ. Trên thực tế, sau đại dịch, Fed cùng nhiều ngân hàng trung ương lớn đã thu hẹp lượng trái phiếu chính phủ nắm giữ bằng cách giảm quy mô bảng cân đối và không tái đầu tư toàn bộ trái phiếu đáo hạn, vô hình trung rút bớt một nguồn cầu quan trọng và tạo áp lực tăng lợi suất kho bạc Mỹ. Đồng thời, biên bản cuộc họp tháng 7 cho thấy một số quan chức Fed vẫn sẵn sàng nâng lãi suất nếu lạm phát không hạ và đã có ba phiếu ủng hộ tăng lãi suất. Trong khi Bộ trưởng Tài chính muốn ghìm lợi suất dài hạn, Chủ tịch Fed lại ưu tiên thu nhỏ bảng cân đối 6.700 tỷ USD và dịch chuyển sang nợ ngắn hạn – đúng kiểu “mỗi người kéo một hướng” trên cùng một đường cong lợi suất.
Fed thận trọng với thay đổi quản lý nợ: vì sao chưa “bắt tay” Bộ Tài chính?
Bộ trưởng Tài chính đã công khai gợi ý khả năng “phối hợp” với Fed để xử lý méo mó trên thị trường trái phiếu và cách ngân hàng trung ương quản lý danh mục kho bạc. Về lý thuyết, Fed có “hỏa lực” mạnh hơn nhiều trong việc bẻ cong đường lợi suất nhờ quy mô bảng cân đối kế toán khổng lồ. Nhưng Fed đang tỏ ra rất thận trọng: biên bản cuộc họp tháng 7 cho thấy Ủy ban chính sách đã hoãn mọi thảo luận sâu về bảng cân đối cho tới khi nhóm đặc nhiệm của Chủ tịch Warsh hoàn thành báo cáo, dự kiến cuối năm nay hoặc đầu năm sau. Sự trì hoãn này phản ánh hai nỗi lo. Thứ nhất, nếu Fed tỏ ra quá sẵn sàng hỗ trợ Bộ Tài chính, ranh giới độc lập giữa tiền tệ và tài khóa sẽ bị mờ đi, gieo rủi ro tài khóa chi phối chính sách lãi suất. Thứ hai, nếu Fed ngược lại đẩy nhanh thu hẹp bảng cân đối đúng lúc Bộ Tài chính tăng phát hành nợ, lợi suất kho bạc Mỹ có thể tăng mạnh hơn, làm chi phí vay của chính phủ thêm căng thẳng.
Kết luận: Lợi suất hạ nhiệt tạm thời, rủi ro dài hạn vẫn đang tích tụ
Nhìn bề nổi, chương trình mua trái phiếu của Bộ Tài chính đã giúp kéo lợi suất kho bạc Mỹ rời khỏi các đỉnh nhiều năm và phần nào xoa dịu cú sốc lan sang cả châu Âu và Nhật Bản. Nhưng đằng sau sự hạ nhiệt ngắn hạn đó là hai câu hỏi lớn chưa được trả lời. Một, liệu quy mô mua lại có thể theo kịp áp lực phát hành nợ trong kỷ nguyên chi tiêu AI và thâm hụt cao, khi phân khúc nhà đầu tư truyền thống đang thay đổi? Hai, sự “đồng bộ bất đắc dĩ” giữa Fed và Bộ Tài chính sẽ được quản lý thế nào để không biến kiểm soát lạm phát thành con tin của nhu cầu tài trợ ngân sách? Khi Fed còn chờ báo cáo về bảng cân đối và tạm né những cam kết mới, thị trường toàn cầu sẽ phải chấp nhận một thực tế khó chịu: lợi suất kho bạc Mỹ có thể tạm lùi bước, nhưng cuộc vật lộn giữa tài khóa và chính sách tiền tệ Fed mới chỉ bắt đầu.
