Mở lối để tiếng nói của trẻ được cất lên
Diễn đàn trẻ em và hộp thư dành cho các em là những không gian an toàn, nơi trẻ có thể chia sẻ suy nghĩ, nguyện vọng và đề xuất về những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của mình. Đây không nên là hoạt động mang tính hình thức, mà là cách người lớn công nhận trẻ có quyền tham gia và có góc nhìn đáng được xem xét. Chỉ thị số 28-CT/TW ngày 25/12/2023 nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ, không phân biệt đối xử và tạo điều kiện để các em được bày tỏ ý kiến, được lắng nghe. Diễn đàn có thể diễn ra từ nhóm nhỏ trong trường đến các cấp địa phương và quốc gia; trẻ cùng thảo luận những việc gần gũi như học tập, bạo lực, an toàn mạng hay biến đổi khí hậu, rồi gửi kiến nghị đến cơ quan chức năng. Lắng nghe trẻ em vì thế cần bắt đầu bằng việc cho các em cơ hội nói thật, không sợ bị chê trách.
Quy mô hoạt động cho thấy nhu cầu có không gian đối thoại không hề nhỏ: giai đoạn 2021–2025, cả nước tổ chức 1 diễn đàn cấp Trung ương, 65 cấp tỉnh, 89 cấp huyện và 8.034 cấp xã, thu hút hơn 3,39 triệu lượt trẻ tham gia trực tiếp và trực tuyến. Con số ấy có ý nghĩa nhất khi các em không chỉ hiện diện để nghe người lớn nói, mà được đặt câu hỏi, nêu vấn đề và nhận phản hồi.

Hộp thư chỉ có giá trị khi người lớn hồi đáp
Một chiếc hộp thư có thể giúp trẻ nói ra điều khó mở lời, nhưng việc nhận thư mới chỉ là bước đầu. Tại Trường Tiểu học Xuân An, học sinh cùng xây dựng mô hình “Hộp thư thầm kín” để gửi tâm tư, câu chuyện khó nói và điều mong người lớn chia sẻ; nhà trường cho biết mỗi tuần đều nhận nhiều lá thư. Những dòng viết có thể là niềm vui, nỗi buồn, khó khăn trong học tập hoặc góp ý về bạn bè, thầy cô và hoạt động của lớp. Người lớn cần đọc với thái độ tôn trọng, bảo mật phù hợp và phản hồi rõ ràng: điều gì đã được tiếp nhận, việc nào sẽ được xem xét, khi nào trẻ có thể biết kết quả. Cơ quan, tổ chức và cá nhân cần tiếp nhận, xem xét, phản hồi đầy đủ, kịp thời, khách quan và sử dụng ý kiến đúng mục đích; nếu chỉ mời trẻ phát biểu rồi để đó, niềm tin sẽ nhanh chóng mất đi.
Diễn đàn cũng cần được tổ chức theo cách phù hợp với độ tuổi, có đại diện đa dạng và bảo đảm trẻ không bị kỳ thị hay trù dập vì lên tiếng. Với hình thức trực tuyến, đơn vị tổ chức cần chuẩn bị giải pháp kỹ thuật, bảo vệ an toàn trên mạng và phương án hỗ trợ khi xảy ra sự cố. Đây là điều càng cần thiết khi trẻ đối mặt với những rủi ro trên không gian số. Chiến dịch “Không Một Mình” năm 2026 tập trung phòng, chống xâm hại trực tuyến với thông điệp “Kết nối không tổn thương”; tại Lâm Đồng, cuộc thi “Đại sứ An toàn số học đường” và phong trào “5 phút cùng em” được triển khai. Các hoạt động này chỉ phát huy tác dụng nếu trẻ biết rằng khi chia sẻ, các em sẽ gặp người lớn bình tĩnh và sẵn sàng giúp đỡ.

Gia đình là nơi tập lắng nghe mỗi ngày
Quyền tham gia của trẻ không chỉ được thực hiện ở diễn đàn hay trong trường học; nền tảng của nó nằm trong giao tiếp gia đình hằng ngày. Một câu hỏi nhẹ nhàng về ngày ở trường, một lần cha mẹ nghe hết lời con trước khi đưa ra lời khuyên có thể giúp trẻ cảm thấy an toàn để chia sẻ. Gia đình hạnh phúc không chỉ được vun đắp bằng điều kiện vật chất mà còn bằng sự quan tâm, lắng nghe và chia sẻ giữa các thành viên. Cha mẹ nên tránh biến trò chuyện thành tra hỏi, kiểm soát hoặc áp đặt kỳ vọng. Thay vào đó, hãy để con được trình bày quan điểm, hỏi thêm để hiểu điều con đang lo lắng và cùng bàn cách giải quyết. Khi trẻ bày tỏ ý kiến, người lớn không nhất thiết phải đồng ý với mọi đề xuất; nhưng cần giải thích rõ lý do, ghi nhận cảm xúc và nói cho trẻ biết bước tiếp theo là gì.
Không phải trẻ nào cũng sẵn sàng nói trực tiếp. Hộp thư, cuộc trò chuyện riêng, hoạt động ngoại khóa hay những phút đồng hành cùng con có thể mở ra nhiều cách chia sẻ khác nhau. Cha mẹ và thầy cô cần tạo niềm tin để trẻ chủ động tìm đến khi gặp vấn đề, nhất là trước những nguy cơ trên môi trường mạng. Lắng nghe không đồng nghĩa với chiều theo mọi mong muốn; đó là cam kết coi lời trẻ nói là thông tin quan trọng, phản hồi bằng thái độ tử tế và hành động phù hợp. Khi gia đình, nhà trường và cơ quan chức năng cùng làm được điều ấy, diễn đàn và hộp thư mới trở thành cầu nối thực chất. Kết luận rất rõ: trẻ cần được bảo vệ, nhưng cũng cần được tôn trọng như những người có quyền góp tiếng nói vào những việc liên quan đến mình.







