Trump đổ lỗi Ukraine và Đảng Dân chủ vì giá xăng dầu tăng

Trump và câu chuyện giá xăng dầu tăng: vấn đề không chỉ nằm ở Ukraine

Cuộc tranh luận quanh việc giá xăng dầu tăng tại Mỹ là cuộc tranh luận về nguyên nhân địa chính trị, năng lực điều hành và lựa chọn chính sách năng lượng, trong đó Donald Trump khẳng định Ukraine tấn công Nga và Đảng Dân chủ mới là các tác nhân chính đẩy chi phí nhiên liệu lên cao, trong khi thực tế thị trường cho thấy đây là kết quả của cả một mạng lưới cung ứng toàn cầu bị gián đoạn ở nhiều điểm khác nhau.

Phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày 30/9, Trump nêu phương án cấm xuất khẩu diesel để hạ giá trong nước, đồng thời thừa nhận biện pháp này có thể khiến giá xăng bị ảnh hưởng tiêu cực. Hồi giữa tháng 9, ông còn trực tiếp kêu gọi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dừng tấn công ngành năng lượng Nga, với lập luận rằng các cuộc tập kích này đang đẩy giá diesel Mỹ lên. Trên mạng xã hội, Trump tiếp tục củng cố câu chuyện "giá xăng dầu tăng" bằng cách gắn nguyên nhân với Ukraine tấn công Nga và với việc đóng cửa nhà máy lọc dầu ở các bang do Đảng Dân chủ kiểm soát. Đặt vấn đề như vậy, ông gửi thông điệp rõ ràng: khủng hoảng năng lượng hiện nay là hậu quả của đối thủ trong và ngoài nước, hơn là của chính sách mà ông cổ súy.

Ukraine tấn công Nga: tác động có thật nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất

Các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine nhằm vào ngành năng lượng Nga là yếu tố hiện hữu trong câu chuyện giá diesel Mỹ, nhưng bức tranh thị trường rộng hơn cho thấy chúng không thể là lời giải thích duy nhất cho tình trạng giá xăng dầu tăng.

Trump khẳng định cuộc chiến ở Ukraine, đặc biệt là các cuộc tấn công làm gián đoạn sản xuất và xuất khẩu năng lượng của Nga, là nguyên nhân chính khiến giá diesel tăng, quan trọng hơn cả tình hình Trung Đông. Theo dữ liệu được trích dẫn, các đợt UAV Ukraine đã đánh trúng 21 nhà máy lọc dầu Nga riêng trong tháng 8, tăng 50% so với 14 cuộc tập kích của tháng trước. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái này đã phá hỏng nhiều cơ sở lọc dầu, khiến sản lượng diesel của Nga giảm gần 30% và Moscow phải tạm dừng xuất khẩu. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gọi đây là một "cú sốc năng lượng" toàn cầu, cho rằng chi phí năng lượng bị đẩy lên trên thị trường thế giới. Tuy vậy, chính bản thân những đánh giá này cũng đặt các tập kích Ukraine vào bối cảnh rộng hơn của nhiều đứt gãy nguồn cung khác, không tách rời chúng khỏi toàn bộ cấu trúc thị trường.

Điều đáng lưu ý là ngay cả phía Nga cũng không hoàn toàn xác nhận hiệu ứng chiến lược mà Kiev kỳ vọng. Vladimir Putin cho rằng các cuộc tấn công không tạo ra bước ngoặt trên chiến trường như Ukraine mong muốn và không đủ để xoay chuyển cán cân. Nhìn từ góc độ giá diesel Mỹ, đòn đánh vào nguồn cung Nga rõ ràng làm thị trường thêm căng, nhưng khi Trump nâng nó lên thành "vấn đề lớn nhất" đối với diesel Mỹ, ông đã đơn giản hóa một mạng lưới nguyên nhân phức tạp, đồng thời bỏ qua vai trò của các khu vực xuất khẩu khác và của chính sách trong nước.

Eo biển Hormuz và các điểm nghẽn khác: thị trường không bỏ qua Trung Đông

Trump tuyên bố eo biển Hormuz "không còn" ảnh hưởng đến giá xăng Mỹ là một nhận định đi ngược lại cách mà thị trường năng lượng phản ứng với rủi ro tại tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược này.

Theo lập luận của Trump, giá xăng tăng hiện nay không còn đến từ eo biển Hormuz vì lượng dầu thô xuất khẩu từ Trung Đông đang ở mức kỷ lục mỗi ngày; vấn đề, theo ông, nằm ở các nhà máy lọc dầu bị tấn công tại Nga và bị đóng cửa ở các bang do Đảng Dân chủ kiểm soát như California. Tuy nhiên, thực tế là các tàu chở dầu vẫn liên tục bị tấn công tại Hormuz, với một vật thể lạ bắn trúng tàu khiến phòng máy bốc cháy ngay trong tuần ông đưa ra tuyên bố. Dù xuất khẩu từ Trung Đông đạt khoảng 18,5 triệu thùng mỗi ngày, vượt mức trước chiến tranh, giá dầu thô và giá xăng bán buôn vẫn nhảy vọt cùng thời điểm căng thẳng leo thang và các vụ tấn công tàu được ghi nhận liên tiếp. Câu hỏi không phải là liệu Hormuz còn quan trọng hay không, mà là mức độ rủi ro tại đây được thị trường định giá ra sao trong tổng thể một chuỗi cung ứng đầy điểm nghẽn.

Những phân tích thị trường độc lập cho rằng đợt tăng giá chủ yếu đến từ sự kết hợp giữa nguồn cung thắt chặt do cuộc chiến với Iran và các gián đoạn hoạt động lọc dầu ở nhiều nơi, trong đó có các cuộc tập kích của Ukraine vào cơ sở năng lượng Nga. Nói cách khác, eo biển Hormuz, chiến sự với Iran, các cuộc tấn công của Ukraine và năng lực lọc dầu tại Mỹ đan xen, tạo nên một mạng lưới rủi ro chồng chéo. Ở đó, tuyên bố "Hormuz không còn là nguyên nhân" của Trump mang màu sắc chính trị nhiều hơn chuyên môn, bởi nó phục vụ việc chuyển mũi nhọn trách nhiệm sang Ukraine tấn công Nga và sang các bang Dân chủ, hơn là phản ánh cách thị trường phản ứng với rủi ro vận tải.

Chính sách năng lượng Đảng Dân chủ: Trump thổi phồng hay phản ánh lo ngại có cơ sở?

Trong tranh luận về giá xăng dầu tăng, việc Trump liên tục đưa các bang Dân chủ như California vào trung tâm câu chuyện cho thấy ông coi chính sách năng lượng của đối thủ là mảnh đất màu mỡ để gieo nỗi bất bình của cử tri trước giá xăng dầu tăng.

Trên nền tảng mạng xã hội, Trump khẳng định nhà máy lọc dầu ở các bang do Đảng Dân chủ kiểm soát đã bị đóng cửa, cùng với việc các nhà máy lọc dầu Nga bị Ukraine tấn công, là lý do chính khiến người Mỹ phải trả giá xăng cao. Nhưng số liệu cho thấy hai nhà máy lọc dầu ngừng hoạt động tại California chỉ xử lý khoảng 284.000 thùng mỗi ngày, tức chưa đến 2% tổng công suất lọc dầu của Mỹ, nên tác động của chúng mang tính khu vực hơn là nền tảng cho một đợt tăng giá toàn quốc. Khi Trump nhấn mạnh vào chi tiết này, ông biến một yếu tố có thật thành biểu tượng chính trị cho "sai lầm" của phe Dân chủ, dù nó không đủ sức giải thích toàn bộ bức tranh giá xăng dầu tăng.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright mô tả tình trạng nguồn cung diesel bị thắt chặt theo cách rộng hơn, nhấn mạnh việc mất một phần diesel xuất khẩu từ Trung Đông và Trung Quốc, cùng nhiều gián đoạn ở các khu vực xuất khẩu lớn khác. Đồng thời, ông cho biết Mỹ kỳ vọng châu Âu sẽ sớm tung thêm nguồn cung diesel ra thị trường để giảm áp lực. Điều này cho thấy chính quyền Mỹ không nhìn vấn đề qua lăng kính đổ lỗi đơn tuyến, mà coi đây là bài toán toàn cầu, cần phản ứng từ nhiều trung tâm cung ứng. Trong bối cảnh đó, Trump năng lượng trở thành một thông điệp tranh cử – dùng giá xăng dầu tăng làm thước đo thất bại của đối thủ – hơn là một phân tích cân bằng về cách thị trường vận hành.

Thị trường dầu mỏ toàn cầu và cuộc chơi chính trị nội địa Mỹ

Khi giá diesel Mỹ và giá xăng dầu tăng trở thành đề tài nóng, điều thấy rõ không chỉ là áp lực kinh tế mà còn là cách các bên tranh nhau quyền kể câu chuyện về nguyên nhân của nó.

Theo đánh giá thị trường, đợt tăng giá hiện tại xuất phát từ sự kết hợp giữa nguồn cung thắt chặt do cuộc chiến với Iran và những gián đoạn hoạt động lọc dầu, bao gồm các cuộc tập kích của Ukraine vào cơ sở năng lượng Nga. Các đợt UAV Ukraine đã cắt giảm sản lượng diesel Nga, trong khi các điểm nghẽn tại Trung Đông vẫn gây rủi ro cho vận tải dầu, bất chấp sản lượng xuất khẩu cao. Đáp lại, nhóm G7 đã đồng ý xả 100 triệu thùng dầu dự trữ để hạ nhiệt thị trường, một động thái cho thấy các chính phủ nhìn đây là khủng hoảng nguồn cung mang tính toàn cầu hơn là câu chuyện trách nhiệm của một bên duy nhất.

Ở trong nước Mỹ, câu chuyện không còn thuần túy kinh tế. Giá xăng dầu tăng mang ý nghĩa chính trị rõ ràng khi chính quyền Trump và các ứng viên Cộng hòa phải đối mặt với yêu cầu hạ chi phí nhiên liệu trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ. Bằng cách đổ trách nhiệm cho Ukraine tấn công Nga, cho eo biển Hormuz "hết vai trò", và cho các bang Dân chủ, Trump cố định hình mình là người nắm bắt nguyên nhân và cũng là người có giải pháp. Nhưng nếu nhìn kỹ vào động lực thị trường – từ Iran, Trung Đông, Nga, Trung Quốc đến châu Âu – sẽ thấy giá xăng dầu tăng không phải là sản phẩm của một quyết định đơn lẻ, mà là kết quả của chuỗi khủng hoảng chồng lớp. Kết luận công bằng hơn là: Trump đang dùng lát cắt có lợi nhất về nguyên nhân để phục vụ mục tiêu chính trị, trong khi thực tế năng lượng thế giới phức tạp hơn nhiều so với câu chuyện ông kể.