Học liệu số: từ khái niệm đến bước ngoặt trong nhà trường
Học liệu số là toàn bộ tài liệu, sách giáo khoa điện tử, video bài học, mô phỏng, bản đồ số và bài tập trực tuyến được thiết kế để học sinh có thể truy cập trên các nền tảng số, giúp các em học mọi lúc, mọi nơi, đồng thời hình thành năng lực tự học và năng lực số phù hợp với thời đại mới. Việc triển khai học liệu số và sách giáo khoa điện tử đang tạo nên những thay đổi rõ nét trong hoạt động dạy và học tại các nhà trường. Đây không chỉ là chuyện “đổi phương tiện”, mà là đổi vai trò: giáo viên bớt “đọc – chép”, học sinh bớt lệ thuộc, lớp học chuyển trọng tâm từ nghe giảng sang hoạt động. Theo các nhà trường, kho học liệu số đồng bộ với sách giáo khoa giúp giáo viên soạn giảng nhanh hơn, còn học sinh có kênh ôn tập thống nhất, hạn chế tình trạng “loạn tài liệu”.
Video bài học và sách giáo khoa điện tử: “trợ lý ôn tập” trước kiểm tra
Điểm thay đổi dễ thấy nhất là cách học sinh ôn tập trước kiểm tra. Với sách giáo khoa điện tử và video bài học, các em không còn bị “kẹt” vào ghi chép vội vàng trên lớp. Đối với học sinh, các em có thể xem lại bài học ngay tại nhà, kể cả khi nghỉ học hoặc chưa hiểu bài trên lớp. Đặc biệt, nhiều học sinh đã hình thành thói quen xem lại video bài học trước các bài kiểm tra nên khả năng tự học được nâng lên rõ rệt. Trải nghiệm của học sinh tiểu học cho thấy, mỗi khi chuẩn bị kiểm tra, việc sử dụng học liệu số với hệ thống câu hỏi và bài tập theo chủ đề giúp các em tự tin hơn khi làm bài trên lớp. Ở chiều phụ huynh, việc mở lại sách giáo khoa điện tử để con xem lại bài giảng và làm lại bài tập giúp cha mẹ đồng hành mà không phải “đóng vai giáo viên” như trước.
Tự học học sinh và năng lực số: kỹ năng sống còn thời nền tảng số
Nếu trước đây “tự học” thường bị hiểu là làm thêm bài tập giấy, thì nay học liệu số đang mở rộng định nghĩa này. Nền tảng số khuyến khích học sinh chủ động tìm kiếm thông tin, tự nghiên cứu, ôn tập và xây dựng kỹ năng tự học – một năng lực cốt lõi của công dân trong thời đại số. Bên cạnh việc hỗ trợ học kiến thức, sách giáo khoa điện tử còn giúp học sinh hình thành thói quen tự học và biết cách tìm kiếm thông tin phục vụ việc học. Điều quan trọng hơn: năng lực số không còn là khái niệm xa vời. Khi học sinh truy cập kho học liệu, xem video bài học, thao tác với mô phỏng 3D hay làm bài tập trực tuyến, các em đang luyện cách làm việc, giao tiếp và xử lí thông tin trong môi trường số – những năng lực mà mọi ngành nghề tương lai đều đòi hỏi.
Hợp tác trong môi trường số: lớp học thành “phòng thí nghiệm” ý tưởng
Học liệu số không chỉ làm mạnh lên cá nhân mà còn làm dày thêm trải nghiệm hợp tác của học sinh. Qua các đợt kiểm tra nội bộ, những lớp thường xuyên sử dụng học liệu số có mức độ tham gia của học sinh cao hơn, các em mạnh dạn trao đổi và hợp tác tốt hơn trong các hoạt động học tập. Trong các tiết học có sử dụng học liệu số, số lượng học sinh phát biểu thường nhiều hơn, các em tích cực làm việc nhóm và đưa ra ý kiến. Khi giáo viên sử dụng bản đồ số trong Lịch sử – Địa lí, mô phỏng thí nghiệm trong Khoa học tự nhiên hay hình học động trong Toán, lớp học biến thành không gian thử nghiệm: học sinh kéo – thả, dự đoán kết quả, tranh luận nhóm và rút ra kết luận. Đây là những minh chứng rõ ràng cho việc học liệu số góp phần phát triển năng lực tự học, năng lực số và khả năng hợp tác của học sinh.
Từ thực tiễn đến tương lai: làm thế nào để học liệu số phát huy tối đa hiệu quả?
Thực tiễn tại các trường cho thấy, khi học liệu số được triển khai đồng bộ, tiết học trở nên sôi nổi, học sinh tập trung lâu hơn, chủ động xây dựng bài và thường xuyên sử dụng học liệu điện tử để chuẩn bị bài ở nhà, xem lại bài sau khi học và trao đổi với bạn bè trên môi trường số. Tuy vậy, câu chuyện chưa dừng ở hiện trạng. Các nhà trường kỳ vọng hệ sinh thái học liệu số tiếp tục phát triển theo hướng tăng tương tác: thêm video ngắn theo từng bài, nhiều mô hình 3D, mô phỏng thí nghiệm, ngân hàng câu hỏi thích ứng theo năng lực học sinh, tích hợp AI hỗ trợ giáo viên phân tích kết quả học tập và trợ lý học tập để học sinh có thể hỏi bài ngay trên nền tảng. Nếu không muốn học liệu số chỉ dừng ở vai trò “công cụ phụ trợ”, ngành giáo dục cần coi đây là trục chính của chiến lược phát triển năng lực tự học và năng lực số cho thế hệ học sinh mới.
