Khi trường học vùng sâu không chỉ là những bức tường mới
Cải thiện trường lớp ở các trường học vùng sâu là quá trình xây mới, nâng cấp cơ sở vật chất giáo dục như phòng học, khu nội trú, sân chơi và hạ tầng đi lại, nhằm tạo không gian học tập an toàn, thoải mái và đồng bộ cho học sinh miền núi, qua đó thay đổi thói quen đến lớp, sức khỏe, kết quả học tập và cả cách gia đình nhìn nhận việc học của con em. Những ngôi trường mới ở vùng cao Hà Tĩnh, Lào Cai không chỉ thay áo cho các khối bê tông mà đang thay đổi nhịp sống cả bản làng. Từ những lớp ghép chật kín, học sinh phải tựa lưng vào nhau vì thiếu phòng học, nay các em được ngồi đúng bàn, đúng lớp, trong không gian đủ ánh sáng và không còn nỗi lo trần dột, nền ẩm. Câu chuyện trường học vùng sâu vì thế cần được nhìn như một bước dịch chuyển về chất lượng cuộc sống chứ không phải vài công trình cho có.
Hà Tĩnh: chấm dứt cảnh học sinh dựa lưng vào nhau trong lớp ghép
Ở bản Phú Lâm, xã Hương Khê, hình ảnh mỗi phòng học phải chứa hai lớp, hai chiếc bảng đen đặt ở hai đầu, học sinh ngồi chen chúc dựa lưng vào nhau để nghe thầy cô giảng đã tồn tại suốt hàng chục năm như một "bình thường mới" của vùng khó. Tiếng trống trường vang lên đầu tháng 9 đánh dấu lần đầu tiên sau bao thập kỷ, cảnh lớp ghép, lớp nhô vì thiếu trường lớp trở thành ký ức. Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học – THCS Hương Khê được đầu tư trên diện tích 5 ha, với khu nhà học, khu hành chính, nhà đa năng, khu nội trú, nhà ăn, sân thể thao, hệ thống đường nội bộ, cổng, hàng rào và cảnh quan xanh. Việc học ở trường nội trú giúp các em không còn bị chặn đường đến lớp bởi con sông dâng nước chỉ sau 10 phút mưa, không phải phó mặc việc đến trường cho thời tiết và may rủi đường núi hiểm trở.
Lào Cai: từ phòng học dột nát đến mạng lưới điểm trường biên giới
Ở các xã Pha Long, Y Tý, Trịnh Tường, nhiều điểm trường từng được dựng từ lâu, đã xuống cấp, phòng học mưa thì dột, nền nhà ẩm thấp, cơ sở vật chất thiếu thốn, không còn bảo đảm an toàn cho việc dạy và học. Trước thực trạng ấy, 6 điểm trường thuộc 3 xã biên giới đã được triển khai xây dựng với tổng kinh phí hơn 13,7 tỷ đồng, trong đó riêng Pha Long có 4 điểm trường mầm non mới. Điểm trường Xà Khái Tủng nay khang trang, đầy đủ công năng, tường mới thơm mùi sơn, phòng học sáng thoáng, khuôn viên gọn gàng. Năm học 2026 – 2027 là năm đầu tiên cô trò được học trong những lớp học mới sau khi hạ tầng được bàn giao tháng 6/2026. Khi mùa mưa, mùa rét đến, nỗi lo phòng dột, nền ẩm, hạng mục xuống cấp không còn thường trực; giáo viên có thể tập trung vào việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ thay vì ngày ngày đối phó với cơ sở vật chất hư hỏng.
Tác động sâu đến sức khỏe, tâm lý và kết quả học tập
Điều đáng nói là những thay đổi về cơ sở vật chất giáo dục đang chạm vào những yếu tố tưởng như vô hình: cảm giác an toàn, niềm vui đến trường, lòng tin của phụ huynh. Với trẻ em vùng xa, một phòng học mới là không gian để các em ngồi thẳng lưng, không phải co ro tránh chỗ dột, không hít ẩm mốc mỗi mùa mưa. Được học trong ngôi trường khang trang, có khu nội trú, sân thể thao, đường nội bộ, các em ở Phú Lâm còn được nghỉ ngơi ngay tại trường, không tiêu hao sức lực vào hành trình vượt núi, vượt sông rồi mới bắt đầu tiết học. "Tiếng trống trường đã vang lên giữa rừng núi biên cương, đánh dấu một bước mới cho sự nghiệp giáo dục vùng cao Hà Tĩnh" là câu nói tóm gọn cảm xúc của thầy cô khi chứng kiến học sinh miền núi rời khỏi cảnh lớp ghép chật chội. Một ngôi trường khang trang giúp phụ huynh yên tâm hơn khi đưa con đến lớp, giảm hẳn tình trạng bỏ học vì lo ngại an toàn, góp phần cải thiện kết quả học tập về lâu dài.
Từ từng điểm trường đến thế trận lòng dân ở vùng biên
Các công trình cải thiện trường lớp ở khu vực biên giới không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Qua nắm tình hình, lực lượng biên phòng nhận thấy nhiều trường học đã không còn an toàn nên đã chủ động tham mưu Đảng ủy, Ban Chỉ huy kết nối cấp trên để hỗ trợ xây dựng các điểm trường. Từ khảo sát, giám sát chất lượng đến đồng hành dọn vệ sinh, trang trí lớp học trước năm học mới, hình ảnh người lính đứng cạnh giáo viên cho thấy giáo dục vùng sâu gắn chặt với an ninh biên giới. Theo Đại tá Trần Quang Tùng, chăm lo sự nghiệp giáo dục vùng biên, tạo môi trường an toàn, thuận lợi cho con em đồng bào là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài, góp phần xây dựng thế trận lòng dân vững chắc và giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Tiếng trống trường ở vùng cao Hà Tĩnh, mạng lưới điểm trường mới ở Lào Cai cho thấy: muốn nói đến phát triển miền núi, hãy bắt đầu từ những lớp học không còn dột nát, những sân trường nơi trẻ em được chạy nhảy mà không mang trên vai nỗi lo đường đến lớp bị chia cắt bởi mưa lũ.
