Dự án đạt 71% khối lượng nhưng chưa thể yên tâm về đích
Tuyến đường nối Quốc lộ 32 với nút giao IC14 của cao tốc Nội Bài Lào Cai là một dự án giao thông miền Bắc giữ vai trò kết nối trục quốc lộ hiện hữu với mạng lưới cao tốc, nhằm mở thêm hướng lưu thông, rút ngắn hành trình và hỗ trợ mở rộng không gian phát triển kinh tế – xã hội cho các địa phương trong khu vực, đồng thời hoàn thiện cấu trúc hạ tầng liên kết vùng trên trục Tây Bắc. Nhìn vào con số, nhiều người dễ nghĩ dự án đã gần cán đích: đến tháng 9, 5 gói thầu xây lắp đã thực hiện hơn 335,6 tỷ đồng, tương đương khoảng 71,6% khối lượng toàn tuyến và giá trị giải ngân đạt hơn 81% kế hoạch vốn giao. Nhưng việc hoàn thành hơn hai phần ba khối lượng không đồng nghĩa với chắc chắn về đích. Phần còn lại là những hạng mục đòi hỏi mặt bằng liền mạch, xử lý nền đất yếu và khắc phục hậu quả thiên tai – các yếu tố vốn thường làm lộ rõ điểm yếu trong công tác chuẩn bị và phối hợp giữa chủ đầu tư, chính quyền và người dân. Chính vì thế, dù tiến độ xây dựng đã được đẩy lên, dự án vẫn đối mặt nguy cơ chậm hơn mục tiêu hoàn thành cuối năm.
Nút thắt mặt bằng: vài trăm mét đất đá có thể kéo lùi cả tuyến
Điểm nghẽn lớn nhất của tuyến nối với nút giao IC14 không nằm ở nỗ lực của nhà thầu, mà ở mặt bằng chưa được bàn giao dứt điểm. Trên tuyến chính, phần lớn diện tích đã có mặt bằng để thi công, nhưng tại km1+200 vẫn tồn tại khoảng 200 mét với khoảng 30 vạn m³ đất đá chưa thể san gạt, khiến tuyến không thể thông suốt và cũng làm thiếu nguồn vật liệu đắp nền cho các hạng mục cuối cùng. Đáng nói hơn, trên toàn tuyến vẫn còn các trường hợp nhận tiền mà chưa giao đất, phương án bồi thường đã phê duyệt nhưng người dân chưa nhận, hoặc chưa phối hợp kiểm kê. Ở 3 tuyến nhánh kết nối với đường liên xã Phù Nham – Suối Quyền, mới có 36/70 hộ được phê duyệt phương án bồi thường, phần còn lại vẫn đang xác minh nguồn gốc đất. Khi thời gian về đích không còn nhiều mà thủ tục, đối thoại, thuyết phục dân theo kiểu "mưa dầm thấm lâu" vẫn kéo dài, mục tiêu hoàn thành trước cuối năm rõ ràng chịu rủi ro. Câu chuyện không còn là kỹ thuật xây dựng, mà là năng lực giải quyết xung đột lợi ích đất đai một cách nhanh và sát thực tế.
Thiên tai, nền đất yếu và bài toán huy động nhân lực
Ngay cả khi mặt bằng cơ bản được mở, tuyến đường vẫn chịu thêm áp lực từ địa hình và thời tiết. Hoàn lưu bão số 4 đã gây sạt lở taluy dương tại km0+450 và km0+600, khoảng 3.000 m³ đất đá từ trên cao tràn xuống vùi lấp mặt đường. Khối lượng xử lý lớn, lại liên quan trực tiếp đến đất sản xuất của người dân, khiến việc khắc phục không thể đơn giản dùng máy xúc rồi chở đi, mà phải tính kỹ phương án thu hồi hoặc bồi thường để người dân còn ổn định canh tác. Trong bối cảnh đó, nhà thầu phải cùng lúc xử lý nền đất yếu, tổ chức khuôn nền, đắp, vừa giữ tiến độ xây dựng vừa đảm bảo an toàn. Điều này đòi hỏi huy động thiết bị và nhân lực ở mức cao, tương tự cách một liên danh nhà thầu đang chia nhỏ mũi thi công và tận dụng tối đa mặt bằng có sẵn để đẩy tiến độ trên tuyến kết nối đường vành đai phía Tây với cao tốc La Sơn – Túy Loan, nơi tổng giá trị sản lượng đã đạt gần 360 tỷ đồng, tương đương 53% kế hoạch năm. Nếu dự án IC14 không nhanh chóng có mặt bằng sạch, mọi kế hoạch tăng ca, mở thêm mũi thi công sẽ chỉ là lý thuyết.
Vai trò kết nối của IC14 và cảnh báo cho các dự án giao thông miền Bắc
Tuyến nối Quốc lộ 32 với nút giao IC14 được thiết kế để mở thêm hướng tiếp cận cao tốc Nội Bài Lào Cai, từ đó mở rộng không gian phát triển kinh tế – xã hội cho các địa phương và tạo điều kiện cho người dân đi lại thuận lợi hơn. Khi được đưa vào khai thác, tuyến sẽ góp phần giảm tải cho các trục hiện hữu, thúc đẩy lưu thông hàng hóa và tăng sức hấp dẫn đầu tư của cả vùng. Chính vì vậy, mỗi tháng chậm tiến độ không chỉ là chậm nghiệm thu công trình, mà là lỡ mất cơ hội tăng trưởng của cả một hành lang kinh tế. Điểm đáng lo là những vướng mắc hiện nay không phải chuyện bất ngờ: giải phóng mặt bằng chậm, bồi thường kéo dài, phối hợp chưa đồng bộ là căn bệnh quen thuộc của nhiều dự án giao thông miền Bắc. Nếu bài học từ IC14 không được rút kinh nghiệm, hàng loạt tuyến kết nối cao tốc khác sẽ tiếp tục mắc vào cùng một vòng lặp: hồ sơ kéo dài, người dân bức xúc, nhà thầu bị động, và ngân sách bị "giam" trong những công trường dang dở.
Cuối năm có còn là mục tiêu thực tế?
Chủ đầu tư và các nhà thầu đều đặt mục tiêu tập trung nhân lực, thiết bị để đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành tuyến đường kết nối Quốc lộ 32 với nút giao IC14 vào cuối năm. Địa phương cũng cam kết trong tháng 10 sẽ giải quyết dứt điểm các vướng mắc về mặt bằng, bàn giao để mở thêm mũi thi công. Nhưng câu hỏi cần đặt ra thẳng thắn là: với khối lượng mặt bằng chưa sạch, hậu quả sạt lở còn phải xử lý và tâm lý chần chừ trong nhận bồi thường của một bộ phận người dân, liệu mốc thời gian này có còn thực tế? Nếu coi mục tiêu cuối năm là "điểm kiểm tra" thay vì "cột mốc bất biến", dự án sẽ có cơ hội điều chỉnh lộ trình một cách minh bạch, tránh tình trạng "chạy nước rút" bằng mọi giá, có thể làm giảm chất lượng và an toàn công trình. Tuyến đường cao tốc Nội Bài Lào Cai đã chứng minh vai trò hạ tầng chiến lược của mình; phần nối tại nút giao IC14 không nên trở thành "mắt xích yếu" vì những lỗi tổ chức có thể dự báo và khắc phục từ sớm.
