Từ hội thảo ở Ninh Bình đến xu hướng giáo dục sức khỏe chủ động
Giáo dục sức khỏe chủ động cho thanh niên là cách tiếp cận đặt người trẻ vào vị trí chủ thể, giúp họ trang bị kiến thức chăm sóc sức khỏe thanh niên, kỹ năng đọc nhãn dinh dưỡng đồ uống, xây dựng lối sống có trách nhiệm và lựa chọn tiêu dùng có cân nhắc để phòng ngừa bệnh tật không lây ngay từ những năm tháng trên giảng đường. Hội thảo “Truyền thông kiến thức chăm sóc sức khỏe chủ động cho thanh niên tại tỉnh Ninh Bình” do Trung tâm Truyền thông Giáo dục Sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) phối hợp với Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam (VBA) và Trường Đại học Hoa Lư tổ chức ngày 12-9 đã cho thấy một bước chuyển đáng chú ý: doanh nghiệp đồ uống không chỉ nói về sản phẩm mà cùng ngồi lại với ngành y tế, nhà trường để bàn chuyện sức khỏe thế hệ trẻ. Việc hơn 500 đại biểu, cán bộ, giảng viên, sinh viên tham gia cho thấy nhu cầu tiếp cận kiến thức này là có thật, và giới trẻ sẵn sàng lắng nghe nếu nội dung chạm đến đời sống hằng ngày của họ.
Kiến thức chăm sóc sức khỏe thanh niên: từ lý thuyết tới thói quen sống
Điểm giá trị của hội thảo nằm ở chỗ kiến thức chăm sóc sức khỏe thanh niên không dừng lại ở những khẩu hiệu chung chung, mà đi vào từng khía cạnh rất cụ thể của đời sống sinh viên: ăn, ngủ, vận động, cảm xúc và an toàn bản thân. Các chuyên gia chỉ ra bức tranh quen thuộc nhưng đáng lo của người trẻ: thức khuya, ăn uống thất thường, ít vận động, phụ thuộc mạng xã hội và tiếp nhận thông tin thiếu kiểm chứng – những thói quen này nếu kéo dài sẽ âm thầm tích lũy yếu tố nguy cơ cho các bệnh không lây. TS.BS Nghiêm Nguyệt Thu nhấn mạnh rằng các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm hoàn toàn có thể hình thành từ sớm nếu thói quen sinh hoạt bất lợi kéo dài. Lời khuyên về dinh dưỡng không đặt thanh niên vào khuôn khổ khắt khe, nhưng yêu cầu họ tự nhìn lại khẩu phần hàng ngày, ưu tiên thực phẩm ít chế biến, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, cá, thịt nạc, đậu đỗ và xem nước lọc là đồ uống chính. Khi kiến thức gắn với những lựa chọn rất cụ thể như bữa ăn, cốc nước, giờ đi ngủ, nó mới có cơ hội trở thành hành vi.
Nhãn dinh dưỡng đồ uống và bài học về lối sống có trách nhiệm
Một điểm nhấn mang tính “thực hành” của chương trình là phần hướng dẫn đọc nhãn dinh dưỡng đồ uống và nhãn hàng hóa nói chung. Khi người trẻ hiểu các thông tin bắt buộc như thành phần, định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, xuất xứ, họ không còn là người tiêu dùng thụ động, mà là người lựa chọn có trách nhiệm với cơ thể mình. Việc hình thành thói quen đọc nhãn giúp người tiêu dùng hiểu rõ giá trị dinh dưỡng, trong đó có lượng đường, chất béo bão hòa, natri để cân nhắc trước khi quyết định “uống thêm một lon nữa” hay dừng lại. Đây là một bước rất cụ thể để biến khái niệm lối sống có trách nhiệm thành hành vi: chọn đồ uống ít đường hơn, ưu tiên nước lọc, hạn chế các sản phẩm chế biến sẵn, không tự ý dùng các loại bổ sung theo quảng cáo. Khi thanh niên biết đọc và hiểu nhãn dinh dưỡng đồ uống, trách nhiệm không chỉ nằm ở doanh nghiệp, mà được chia sẻ công bằng với người tiêu dùng.
Ngành đồ uống: từ đóng góp ngân sách tới đồng hành sức khỏe cộng đồng
Trong nhiều năm, ngành đồ uống thường được nhắc đến chủ yếu ở góc độ kinh tế. Theo ông Nguyễn Văn Việt, các doanh nghiệp trong ngành đóng góp hơn 60.000 tỷ đồng ngân sách nhà nước mỗi năm, tạo việc làm và tăng trưởng. Nhưng nếu chỉ dừng ở những con số, cái nhìn về ngành này sẽ mãi bị kẹt giữa hai thái cực: đóng góp kinh tế và nguy cơ sức khỏe. Việc VBA chủ động cùng Bộ Y tế và nhà trường tổ chức các chương trình giáo dục sức khỏe chủ động cho thanh niên cho thấy một hướng đi khác: doanh nghiệp tự nhận trách nhiệm trong việc truyền thông tiêu dùng có trách nhiệm, đặc biệt với thế hệ trẻ. Bà Trịnh Thị Vân Giang chia sẻ về đào tạo phục vụ đồ uống có trách nhiệm, xác minh độ tuổi, hạn chế hành vi sử dụng đồ uống có cồn không phù hợp, khuyến khích mở rộng sản phẩm không cồn cho người trưởng thành và lan tỏa thông điệp “đã uống rượu, bia thì không lái xe”. Đây không phải là hoạt động “đánh bóng hình ảnh” ngắn hạn, mà nếu làm nghiêm túc, nó buộc doanh nghiệp tự điều chỉnh cách kinh doanh cho phù hợp với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Nhà trường, cơ quan y tế và doanh nghiệp cùng kiến tạo thói quen khỏe mạnh cho sinh viên
Điều đáng nói là mô hình phối hợp trong hội thảo ở Hoa Lư tạo ra một “tam giác” ảnh hưởng trực tiếp đến thói quen sức khỏe của sinh viên: nhà trường – cơ quan y tế – doanh nghiệp. Hiệu trưởng Trường Đại học Hoa Lư khẳng định mục tiêu không chỉ là trang bị kiến thức chuyên môn, mà còn là xây dựng lối sống lành mạnh, chủ động, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng cho sinh viên. Thông điệp “mỗi thanh niên cần trở thành chủ thể sức khỏe của mình” không thể chỉ được nhắc trong một buổi hội thảo, mà cần thấm vào các hoạt động ngoại khóa, chương trình đoàn hội, thậm chí cả cách căn tin trường lựa chọn đồ uống cung cấp cho sinh viên. Khi sinh viên được dạy cách ngủ đủ, quản lý căng thẳng, chăm sóc sức khỏe sinh sản, nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử, hiểu quy định pháp luật về rượu bia, họ có nền tảng để tránh rơi vào các bệnh do lối sống trong tương lai. Những thói quen hình thành ở tuổi 18–22 sẽ đi cùng họ suốt đời; vì thế, giáo dục sức khỏe chủ động trong giai đoạn này không chỉ là một hoạt động tuyên truyền, mà là khoản “đầu tư” dài hạn cho sức khỏe dân số.
