Từ chữa bệnh sang chủ động sống khỏe: sức khỏe là quyền và trách nhiệm của thanh niên
Chăm sóc sức khỏe thanh niên là quá trình thanh niên chủ động dùng các lựa chọn hàng ngày về dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, sức khỏe tinh thần và tránh hành vi có nguy cơ để xây dựng thói quen sống khỏe lâu dài, thay vì chờ có bệnh rồi mới đi chữa. Quan điểm này yêu cầu người trẻ tự nhìn sức khỏe như một năng lực để sống, học tập, làm việc và yêu thương lành mạnh, chứ không chỉ là cơ thể không đau. Nó đồng thời đặt trách nhiệm lên mỗi cá nhân: hiểu yếu tố nguy cơ, nhận ra sớm dấu hiệu bất thường và dám tìm đến dịch vụ y tế khi cần. Hơn 500 đại biểu, chuyên gia và sinh viên đã cùng ngồi lại để bàn chuyện chăm sóc sức khỏe thanh niên, cho thấy đây không còn là chủ đề phụ trong đời sống mà là ưu tiên chung của cả xã hội.
Lựa chọn 1: Dinh dưỡng hàng ngày thông minh – bữa ăn chứ không phải thực phẩm chức năng
Nếu phải chọn một thói quen sống khỏe để bắt đầu, dinh dưỡng hàng ngày nên đứng đầu danh sách. Các chuyên gia nhấn mạnh chế độ ăn lành mạnh cần đủ nhu cầu, cân đối nhóm chất, đa dạng thực phẩm và an toàn; người trẻ nên ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc ít tinh chế, cá, thịt nạc, trứng, sữa, đậu, các loại hạt và dùng nước lọc làm đồ uống chính. Theo TS.BS. Nghiêm Nguyệt Thu, người trẻ cần chế độ ăn cân đối, ưu tiên thực phẩm ít chế biến, rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn protein lành mạnh. Thói quen bỏ bữa, ăn khuya, lệ thuộc đồ ăn nhanh, trà sữa, nước ngọt, nước tăng lực hay cà phê nhiều đường đang âm thầm bào mòn sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần trẻ, dù bạn còn cảm giác "khỏe". Câu hỏi thẳng thắn là: bạn muốn đầu tư vào cơ thể bằng rau và nước lọc, hay bằng đường và caffeine?
Lựa chọn 2: Vận động, giấc ngủ và sức khỏe tinh thần trẻ – không thể bù bằng thuốc
Một giờ tập gym không cứu nổi một lối sống thức khuya, ngồi lì, ăn uống thất thường và căng thẳng kéo dài. Chăm sóc sức khỏe thanh niên bắt đầu từ vận động thường xuyên, ngủ đủ và quản lý căng thẳng, chứ không phải từ những lần "đột ngột giảm cân". Áp lực học tập, công việc cộng với thói quen ít vận động, lạm dụng thiết bị và mạng xã hội khiến sức khỏe tinh thần trẻ dễ bị bỏ qua cho đến khi mất kiểm soát. Thanh niên cần coi giấc ngủ đúng giờ, việc dành thời gian cho hoạt động ngoài trời, kết nối bạn bè, hỏi hỗ trợ khi thấy mình kiệt sức hoặc lo âu là những lựa chọn ngang hàng với ôn thi hay đi làm thêm. Bạn không yếu vì cần nói chuyện với chuyên gia tâm lý; bạn chỉ thiếu trách nhiệm với chính mình nếu cố tỏ ra ổn khi đã không còn ổn.
Lựa chọn 3: Nói không với hành vi nguy cơ và biết đọc nhãn sản phẩm
Một điếu thuốc lá điện tử, một lần uống say để "hòa nhập" hay một lon nước tăng lực mỗi ngày đều là lựa chọn – và là lựa chọn có giá sức khỏe. Thông điệp xuyên suốt từ các chuyên gia là thanh niên cần tránh thuốc lá, thuốc lá điện tử và lạm dụng đồ uống có cồn, đồng thời biết tìm hỗ trợ khi gặp bạo lực hoặc vấn đề thể chất, tinh thần. Hơn 500 đại biểu trong hội thảo không chỉ nói về rượu bia ở mức khẩu hiệu, mà bàn rất cụ thể: người dưới 18 tuổi, phụ nữ mang thai không uống rượu, bia; đã uống thì không lái xe. Một lựa chọn thực tế khác là học đọc nhãn: để ý khẩu phần, năng lượng, đường, chất béo bão hòa, natri và nồng độ cồn, so sánh trên cùng lượng sản phẩm để thoát khỏi sự chi phối của quảng cáo. Mỗi lần bạn lật sản phẩm lên đọc là một lần bạn chọn quyền kiểm soát sức khỏe, thay vì phó thác cho nhà sản xuất.
Lựa chọn 4 và 5: Biến kiến thức thành hành động, xây thói quen sống khỏe bền vững
Kiến thức không thiếu: dinh dưỡng, vận động, sức khỏe tinh thần trẻ, đọc nhãn, sử dụng rượu bia có trách nhiệm đều đã được các chuyên gia phân tích kỹ. Vấn đề nằm ở chỗ kiến thức chỉ có ý nghĩa khi trở thành hành vi lặp lại mỗi ngày – từ việc bạn chọn nước lọc thay vì nước ngọt, đi bộ thay vì ngồi thêm, đi ngủ đúng giờ thay vì kéo thêm một tập phim. Điểm nhấn của các cuộc thảo luận là giúp sinh viên chuyển kiến thức thành lựa chọn cụ thể trong đời sống; từ ăn uống lành mạnh, vận động, kiểm chứng thông tin đến dùng rượu bia có trách nhiệm, mỗi hành động nhỏ đều góp phần bảo vệ sức khỏe và tạo thói quen sống khỏe lâu dài. Hơn 500 người tham gia không phải để nghe rồi quên, mà để khẳng định: chăm sóc sức khỏe thanh niên là câu chuyện của cộng đồng, nhưng lựa chọn cuối cùng vẫn nằm trong tay chính mỗi bạn trẻ.
