Từ thói quen bị động đến tư duy chăm sóc sức khỏe chủ động
Chăm sóc sức khỏe thanh niên là quá trình người trẻ chủ động xây dựng và duy trì những thói quen lành mạnh hằng ngày về ăn uống, vận động, nghỉ ngơi, tinh thần và phòng bệnh, dựa trên kiến thức sức khỏe đáng tin cậy, để bảo vệ cơ thể trước các nguy cơ hiện tại và tương lai, thay vì chỉ đi khám khi bệnh đã xuất hiện. Quan điểm này đi ngược với lối sống “có bệnh mới chữa” còn phổ biến. Ông Vũ Mạnh Cường nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy tập trung khám, chữa bệnh sang phòng bệnh và chủ động duy trì sức khỏe. Khi tuổi trẻ bị cuốn vào áp lực học tập, làm việc, thức khuya, ăn uống thất thường, ít vận động và tiếp xúc với thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội, những thói quen không lành mạnh dễ hình thành lâu dài. Nếu không thay đổi, hậu quả sức khỏe sẽ bộc lộ khi chúng ta đã qua tuổi thanh niên.
Những thói quen lành mạnh hằng ngày: bộ khung tối thiểu tuổi trẻ cần có
Điểm xuất phát của chăm sóc sức khỏe chủ động không phải là các kỹ thuật y khoa phức tạp, mà là những thói quen lành mạnh hằng ngày có thể thực hiện ngay trong đời sống sinh viên: ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ, quản lý căng thẳng, tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe sinh sản và tình dục an toàn, không sử dụng thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử, đồng thời biết tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vấn đề về sức khỏe thể chất, tinh thần hoặc bạo lực. Theo cách tiếp cận được chia sẻ cho sinh viên, chăm sóc sức khỏe không nhất thiết phải bắt đầu từ khi xuất hiện bệnh mà cần được hình thành từ những thói quen hằng ngày. Những lựa chọn nhỏ ấy chính là “bộ khung” bảo vệ cơ thể trước nguy cơ bệnh không lây nhiễm vốn có thể hình thành từ rất sớm nếu thói quen bất lợi kéo dài.
Kiến thức sức khỏe sinh viên: từ giảng đường bước ra đời sống
Một vấn đề khiến nhiều bạn trẻ dễ rơi vào thói quen không lành mạnh là thiếu kiến thức sức khỏe sinh viên và tâm lý chủ quan trước những biểu hiện bất thường của cơ thể. Giáo dục sức khỏe trong môi trường đại học vì thế không chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức phòng bệnh mà còn hướng sinh viên đến cách tiếp cận chủ động hơn: biết quan sát cơ thể, nhận biết dấu hiệu bất thường, điều chỉnh lối sống và tìm kiếm tư vấn y tế khi cần thiết. Các hội thảo đã thu hút hàng trăm sinh viên và đoàn viên thanh niên tham dự, cùng trao đổi kiến thức thiết thực về dinh dưỡng hợp lý, nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần, đọc nhãn sản phẩm và phòng, chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn. Trang bị kiến thức đúng và kỹ năng tự chăm sóc ngay từ khi còn trẻ có ý nghĩa lâu dài đối với mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ: ba trụ cột phòng chống bệnh từ trẻ
Ở lứa tuổi thanh niên, cơ thể đang tiếp tục củng cố khối xương và khối cơ, trong khi yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm có thể âm thầm hình thành nếu các thói quen bất lợi kéo dài. Phân tích về dinh dưỡng cho người trẻ cho thấy nhiều hành vi phổ biến ở sinh viên như bỏ bữa, ăn thất thường, ăn nhanh, vừa ăn vừa dùng điện thoại, ăn khuya, dùng caffeine để thức học, thường xuyên dùng đồ ăn nhanh hoặc tự ý sử dụng sản phẩm bổ sung. Một chế độ ăn lành mạnh cần đủ nhu cầu, cân đối nhóm chất, điều độ, đa dạng thực phẩm và an toàn. Cùng với đó, việc giảm thời gian ngồi lâu, dành thêm thời gian vận động, duy trì bữa ăn hợp lý và ngủ đủ được xem là những hành động phòng chống bệnh từ trẻ có thể thực hiện ngay trong đời sống hằng ngày, không cần những thay đổi quá lớn.
Chủ động hôm nay để không phải trả giá bằng sức khỏe ngày mai
Sức khỏe ở tuổi sinh viên không chỉ quyết định khả năng học tập, sinh hoạt hiện tại mà còn là nền tảng cho cuộc sống và công việc sau này. Một sinh viên biết cách phòng bệnh, biết khi nào cần tìm kiếm hỗ trợ y tế và có ý thức theo dõi sức khỏe của bản thân sẽ chủ động hơn trước các nguy cơ trong hiện tại và tương lai. Khi người trẻ chủ động thực hành và chia sẻ kiến thức đúng với bạn bè, gia đình, họ không chỉ chăm sóc tốt hơn cho bản thân mà còn có thể trở thành những hạt nhân lan tỏa lối sống lành mạnh trong cộng đồng. Chủ động chăm sóc sức khỏe từ những năm tháng trên giảng đường chính là cách mỗi người trẻ xây dựng nền tảng sức khỏe cho chặng đường dài phía trước. Nếu coi tuổi trẻ là giai đoạn “để sau rồi tính” với sức khỏe, chúng ta đang vay mượn tương lai bằng một khoản nợ khó trả: bệnh tật và chất lượng sống suy giảm.
