Metro số 2 kéo dài đến Thủ Dầu Một: cái giá của kết nối vùng

Metro số 2 TP.HCM – Thủ Dầu Một: dự án giao thông hay phép thử chính sách đất đai?

Dự án kéo dài metro số 2 TP.HCM đến Thủ Dầu Một là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 33,2km, đi qua 16 phường, với 24 nhà ga và một depot quy mô lớn, đòi hỏi thu hồi hơn 81ha đất và bồi thường, tái định cư cho 2.681 trường hợp dân cư, trở thành phép thử quan trọng cho cách thành phố dùng ngân sách để phát triển hạ tầng giao thông công cộng gắn với trách nhiệm xã hội đối với người bị ảnh hưởng. Điểm đáng nói không phải chỉ là tuyến metro số 2 TP.HCM thêm một nhánh mới, mà là tư duy phát triển: chấp nhận chi tới 34.374 tỷ đồng từ ngân sách cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, trong khi hạ tầng giao thông TP.HCM vẫn dở dang nhiều nơi. Câu hỏi không tránh khỏi là: chúng ta đang trả giá cao hay đang đầu tư dài hạn cho một hệ thống giao thông công cộng đúng nghĩa?

34.374 tỷ đồng cho bồi thường, tái định cư: vì sao con số lại phình to?

Nếu nhìn riêng vào con số 34.374 tỷ đồng cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, nhiều người sẽ thấy choáng. Nhưng với quy mô hơn 81,2ha đất, 2.681 trường hợp bị ảnh hưởng và 398 trường hợp phải giải tỏa toàn bộ, mức chi này phản ánh hai thực tế: giá đất đô thị đã tăng mạnh và mô hình phát triển gắn với giao thông công cộng (TOD) đang chuyển áp lực tài chính về phía nhà nước. Theo hồ sơ, toàn bộ chi phí bồi thường và tái định cư metro số 2 TP.HCM – Thủ Dầu Một sẽ dùng ngân sách thành phố, thực hiện từ nay đến năm 2027. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "TP.HCM dự kiến dành 34.374 tỷ đồng từ ngân sách để thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 2.681 trường hợp bị ảnh hưởng bởi tuyến metro số 2 Thủ Dầu Một - TP.HCM". Vấn đề nằm ở chỗ: nếu không gắn chặt khoản chi này với chiến lược khai thác quỹ đất quanh ga, nguy cơ lãng phí cơ hội là rất lớn.

• Ngân sách chi cho giải phóng mặt bằng Thủ Dầu Một là phần không nhỏ trong tổng chi hạ tầng giao thông TP.HCM.
• Giá đất dọc tuyến metro thường tăng mạnh sau khi hoàn thành, nên cách nhà nước thu hồi và phân bổ lợi ích là điểm trọng yếu.
• Không công khai rõ ràng phương án khai thác TOD sẽ khiến dư luận đặt câu hỏi về công bằng giữa người bị thu hồi đất và các nhà đầu tư hưởng lợi.

2.681 hộ dân và bài toán công bằng trong bồi thường, tái định cư

Đằng sau cụm từ "giải phóng mặt bằng Thủ Dầu Một" là 2.681 trường hợp người dân phải điều chỉnh cuộc sống vì metro số 2 TP.HCM. Trong đó, 398 trường hợp dự kiến giải tỏa toàn bộ, kéo theo nhu cầu ít nhất 398 suất tái định cư. Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các phường rà soát ranh dự án với hiện trạng đất, xác định lại diện tích, số trường hợp bị ảnh hưởng và phương án tái định cư, tạm cư. Điểm tích cực là các văn bản đã nhấn mạnh trách nhiệm hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và giải quyết việc làm cho các trường hợp bị ảnh hưởng sinh kế. Tuy nhiên, công bằng không chỉ nằm ở mức bồi thường, mà ở thời điểm chi trả, chất lượng khu tái định cư và khả năng người dân tiếp cận cơ hội mới quanh tuyến metro. Nếu TOD chỉ là khẩu hiệu, còn người dân mất đất lại bị đẩy ra xa các trung tâm cơ hội, dự án sẽ khó có được sự ủng hộ lâu dài.

Tiến độ đến 2030: tham vọng hạ tầng giao thông hay thách thức thực thi?

TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành 8 tuyến metro với tổng chiều dài 255km, trong đó tuyến metro số 2 TP.HCM – Thủ Dầu Một phải về đích đúng thời hạn. Thành phố dự kiến khởi công tuyến này vào cuối năm 2026, song song với các dự án metro khác, và hoàn thành vào cuối năm 2030. Từ tháng 10-2026 đến tháng 2-2027, các địa phương sẽ lần lượt điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm đang được đẩy nhanh, tiến độ giải phóng mặt bằng Thủ Dầu Một sẽ quyết định việc metro số 2 có tránh được "vết xe đổ" chậm trễ của các dự án trước hay không. Nếu Sở Tài chính không kịp bố trí vốn, các phường không chuẩn bị quỹ nhà đất tái định cư đủ tốt, khung thời gian 2026–2030 sẽ là một tham vọng khó giữ. Ngược lại, nếu làm đúng, đây sẽ là minh chứng rằng thành phố có thể vừa mở rộng hạ tầng giao thông TP.HCM, vừa giữ được niềm tin của người dân.

1. Giai đoạn 2024–2026: hoàn thiện hồ sơ, lấy ý kiến, thu xếp nguồn vốn và quy hoạch tái định cư.
2. Từ 10-2026 đến 2-2027: điều tra, khảo sát, định giá đất và lập phương án bồi thường.
3. Từ 2027–2030: triển khai thi công, đồng thời phát triển các khu TOD quanh 24 nhà ga.

Kết luận: muốn metro số 2 thành điểm sáng, phải đặt người dân vào trung tâm

Metro số 2 TP.HCM kéo dài đến Thủ Dầu Một là bước đi hợp lý nếu thành phố thực sự nghiêm túc với chiến lược giao thông công cộng và kết nối vùng phụ cận. Nhưng 34.374 tỷ đồng giải phóng mặt bằng và 2.681 hộ dân bị ảnh hưởng là lời nhắc rằng mỗi ki-lô-mét metro không chỉ là bê tông và ray thép, mà là đời sống của hàng trăm gia đình. Muốn dự án trở thành điểm sáng thay vì tâm điểm tranh cãi, chính sách bồi thường tái định cư phải minh bạch, tiến độ phải được giữ bằng năng lực thực thi, và mô hình TOD phải đem lợi ích trở lại cho cộng đồng địa phương chứ không chỉ cho các nhà đầu tư. Nếu làm được ba điều đó, metro số 2 sẽ không chỉ là câu chuyện hạ tầng giao thông TP.HCM, mà là một ví dụ tích cực về cách đô thị Việt Nam trưởng thành: phát triển bằng đối thoại, chia sẻ lợi ích và tôn trọng người dân ngay tại tuyến đường mình đi qua.