Metro Thủ Dầu Một bước vào giai đoạn đo đạc: bước ngoặt không thể đảo ngược
Dự án Metro Thủ Dầu Một là tuyến đường sắt đô thị kết nối trung tâm Bình Dương cũ với trung tâm TP.HCM, hiện bước vào giai đoạn đo đạc mặt bằng, kiểm đếm tài sản và chuẩn bị thu hồi đất, tạo ra bước ngoặt vừa hứa hẹn cải thiện giao thông, vừa đặt ra hàng loạt thách thức về sinh kế, chỗ ở và niềm tin của cộng đồng bị ảnh hưởng. Tối 18.10, UBND phường Lái Thiêu cho biết địa phương đang điều tra, khảo sát, ghi nhận hiện trạng, đo đạc, kiểm đếm, thống kê tài sản và xác định nguồn gốc đất trong phạm vi tuyến Metro Thủ Dầu Một - TP.HCM. Ngày 20.10, Chi nhánh Trung tâm Phát triển quỹ đất khu vực Bình Dương phối hợp với 7 phường tổ chức đo đạc, kiểm đếm, thống kê tài sản và xác định nguồn gốc đất phục vụ dự án metro số 2. Việc các phường đồng loạt ra quân cho thấy dự án đã đi qua giai đoạn ý tưởng và đang chạm trực tiếp vào đời sống người dân.
Phường Lái Thiêu: 4 km tuyến metro và 70.900 m² đất bị thu hồi
Phường Lái Thiêu đang trở thành tâm điểm của tranh luận khi tuyến Metro Thủ Dầu Một đi qua địa bàn dài khoảng 4 km, cần thu hồi khoảng 70.900 m² đất, ảnh hưởng đến 209 trường hợp. Đây không chỉ là những con số khô khan, mà là nhà cửa, cửa hàng, đất sản xuất – cả ký ức và kế sinh nhai của hàng trăm gia đình. Theo kế hoạch, trong tháng 10, phường sẽ phổ biến thông tin, tiếp nhận ý kiến người bị ảnh hưởng, đồng thời đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất và tài sản gắn liền với đất. Câu hỏi lớn là: người dân có được tham gia như một đối tác bình đẳng, hay chỉ là đối tượng bị thông báo? Nếu khâu đo đạc thiếu minh bạch, mọi cam kết bồi thường, tái định cư về sau sẽ khó tạo được niềm tin.
Đo đạc mặt bằng: thủ tục kỹ thuật hay phép thử về minh bạch?
Về lý thuyết, đo đạc mặt bằng chỉ là bước kỹ thuật: ghi nhận hiện trạng đất đai, nhà ở, công trình và tài sản gắn liền với đất, đối chiếu hồ sơ, xác định nguồn gốc sử dụng. Nhưng trong thực tế, đây là phép thử đầu tiên về mức độ công khai, minh bạch và tôn trọng quyền lợi người dân. Các cơ quan chức năng khẳng định công tác điều tra, khảo sát, kiểm đếm nhằm xác định chính xác hiện trạng đất đai, làm cơ sở thu hồi đất, lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân. Một câu nói đáng trích lại là: "Việc đo đạc, kiểm đếm là cơ sở thực hiện các thủ tục thu hồi đất, lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bảo đảm công khai, minh bạch". Vấn đề là lời cam kết này có được thực hiện đến nơi đến chốn hay không.
Tuyến metro dài hơn 33 km và cái giá cộng đồng phải trả
Theo tài liệu niêm yết, tuyến Metro Thủ Dầu Một - TP.HCM dài khoảng 35,1 km, được nghiên cứu để kết nối trung tâm Bình Dương cũ với trung tâm TP.HCM, với 24 nhà ga, gồm cả đoạn trên cao và đi ngầm. Một nguồn khác cho biết chiều dài khoảng 33,2 km, trong đó khoảng 17,8 km đi ngầm. Dù con số chênh nhau, bức tranh tổng thể vẫn rõ: đây là dự án hạ tầng quy mô lớn, đi qua 16–18 phường ở Bình Dương và TP.HCM. Đổi lại, hàng nghìn hộ dân và tổ chức sẽ bị ảnh hưởng, riêng phường Phú Lợi đã có 442 hộ và 10 tổ chức nằm trong diện giải tỏa với 12,5 ha đất. Metro hứa hẹn giảm kẹt xe, rút ngắn thời gian di chuyển, nhưng cái giá cộng đồng phải trả là sự xáo trộn nơi ở, sinh kế và cấu trúc xã hội ở các khu dân cư lâu năm.
Tiến độ khởi công và bài toán niềm tin với người dân
Các địa phương ở Bình Dương đang khẩn trương đo đạc, kiểm đếm để kịp thu hồi mặt bằng, nhằm bảo đảm Metro Thủ Dầu Một khởi công vào cuối năm nay, dự kiến đồng loạt cùng tuyến metro số 1 vào tháng 12. Một tài liệu khác nêu kế hoạch khởi công cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2030, cho thấy tiến độ vẫn có thể điều chỉnh tùy theo thực tế giải phóng mặt bằng. Dù mốc thời gian nào được chốt, nếu chạy theo tiến độ mà xem nhẹ đối thoại, khiếu nại sẽ kéo dài và chi phí xã hội tăng lên. Điều quan trọng lúc này không chỉ là đo đạc nhanh, mà là đo đạc đúng và minh bạch. Nếu người dân cảm thấy được tôn trọng, được bồi thường thỏa đáng và có phương án tái định cư khả thi, Metro Thủ Dầu Một sẽ không còn là nỗi lo bị áp đặt, mà trở thành dự án chung của cả cộng đồng.
