Dự án metro số 2 TP.HCM kéo dài: tham vọng giao thông và cú sốc đất đai song hành
Dự án metro số 2 TP.HCM kéo dài tới Thủ Dầu Một là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 33,2km, đi qua 16 phường, với 24 nhà ga trên cao và ngầm, đòi hỏi thu hồi khoảng 81,2ha đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 2.681 trường hợp, trở thành một trong những dự án giải phóng mặt bằng quy mô lớn nhất khu vực đô thị phía Nam. Chính quyền TP.HCM dự kiến chi 34.374 tỷ đồng từ ngân sách cho công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư này, thời gian thực hiện từ nay đến năm 2027. Quy mô tài chính khổng lồ và phạm vi ảnh hưởng rộng cho thấy metro số 2 TP.HCM không chỉ là dự án giao thông, mà còn là phép thử về năng lực quản trị đất đai và đồng thuận xã hội. Nếu thất bại ở khâu giải phóng mặt bằng, mọi kế hoạch kết nối Thủ Dầu Một với trung tâm TP.HCM có nguy cơ chậm lại hoặc đội chi phí.
34.374 tỷ đồng ngân sách: gánh nặng tài chính hay khoản đầu tư bắt buộc?
Việc TP.HCM dự kiến dành 34.374 tỷ đồng cho bồi thường tái định cư tuyến metro số 2 Thủ Dầu Một – TP.HCM là con số khiến nhiều người giật mình. Đây không phải chi phí xây lắp mà chỉ là phần giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và bố trí chỗ ở mới cho người dân. Với 2.681 trường hợp bị ảnh hưởng, trong đó có 398 hộ phải giải tỏa toàn bộ, ngân sách phải bảo đảm không chỉ tiền đền bù mà còn quỹ nhà, đất tái định cư tương ứng 398 suất. Về bản chất, đây là khoản đầu tư cho tương lai đô thị, nhưng trong ngắn hạn lại là áp lực lớn lên khả năng cân đối vốn và tiến độ giải ngân của thành phố. Sở Tài chính được yêu cầu rà soát kỹ nguồn lực, kế hoạch bố trí vốn giai đoạn 2026–2027 và tiến độ giải ngân để không đẩy dự án vào vòng luẩn quẩn thiếu tiền – chậm tiến độ – đội chi phí.
2.681 hộ dân trên 81,2ha đất: bài toán đồng thuận và sinh kế sau giải tỏa
Đằng sau con số 81,2ha đất bị thu hồi là đời sống của 2.681 hộ dân, với nhiều trường hợp gắn bó hàng chục năm với nhà cửa, mặt bằng kinh doanh, hệ sinh thái sinh kế quanh tuyến metro số 2 TP.HCM. Trong số này, 398 trường hợp phải giải tỏa trắng, buộc thành phố phải lo trọn gói từ tái định cư, tạm cư cho tới việc làm mới. Giải phóng mặt bằng nếu chỉ nhìn ở góc độ tiền bồi thường sẽ dễ dẫn tới bất ổn. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu các địa phương không chỉ đối chiếu ranh dự án, xác định diện tích, số trường hợp bị ảnh hưởng mà còn phải chủ động đề xuất phương án hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và giải quyết việc làm cho những hộ mất sinh kế. Đây sẽ là thách thức lớn: hoặc chính sách đủ thuyết phục để người dân chấp nhận hy sinh chỗ ở hiện tại, hoặc dự án sẽ bị kéo dài bởi các khiếu nại và tranh chấp.
Tiến độ 2026–2030: tham vọng khởi công nhanh, nguy cơ chậm từ khâu mặt bằng
Theo hồ sơ, từ tháng 10–2026 đến tháng 2–2027, các địa phương trên tuyến metro số 2 TP.HCM sẽ phải đồng loạt điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, xây dựng giá đất và lập phương án bồi thường, tái định cư. Đây là khối lượng công việc khổng lồ trong khung thời gian khá ngắn, trong khi cùng giai đoạn, TP.HCM còn đặt mục tiêu khởi công thêm nhiều tuyến metro khác như Thủ Thiêm – Long Thành, metro số 1 TP mới Bình Dương – Suối Tiên và metro số 6 giai đoạn 1. Thành phố muốn khởi công tuyến Thủ Dầu Một – TP.HCM vào cuối năm 2026 và hoàn thành cuối năm 2030, nhưng thực tế cho thấy chậm trễ thường bắt đầu từ khâu giải phóng mặt bằng. Nếu công tác đo đạc, xác định nguồn gốc đất và thương lượng bồi thường không được chuẩn bị kỹ, tham vọng hoàn thành đồng bộ mạng lưới metro có thể bị kéo tụt bởi chính tuyến được kỳ vọng kết nối Thủ Dầu Một kết nối với trung tâm.
Kết luận: thành công hay thất bại sẽ được quyết định trên mặt đất, không phải trên bản vẽ
Tuyến metro Thủ Dầu Một – TP.HCM, với chiều dài 33,2km gồm 17,7km đi trên cao và 15,5km đi ngầm, kết nối ga S5 tuyến metro số 1 với ga Tao Đàn của metro số 2 Bến Thành – Tham Lương, được xem là trục xương sống liên tỉnh mới. Nhưng để giấc mơ Thủ Dầu Một kết nối liền mạch với trung tâm thành phố trở thành hiện thực, bài kiểm tra quyết định nằm ở năng lực giải phóng mặt bằng và mức độ tin tưởng của 2.681 hộ dân vào chính sách bồi thường tái định cư. 34.374 tỷ đồng ngân sách không chỉ là con số trên báo cáo, mà là lời cam kết phải được thực hiện bằng quy trình minh bạch, giá đất hợp lý và hỗ trợ sinh kế sau giải tỏa. Nếu TP.HCM biến dự án này thành hình mẫu về đối thoại và công bằng, metro số 2 kéo dài sẽ mở ra chương mới cho phát triển đô thị. Ngược lại, nó có thể trở thành biểu tượng của ách tắc nếu những thách thức hôm nay bị xem nhẹ.
