Khi cao đẳng trở thành đường dẫn học tập thay thế hợp lý
Hiện tượng “đỗ đại học nhưng chọn cao đẳng” là xu hướng ngày càng nhiều học sinh cấp ba quyết định từ bỏ chương trình đại học bốn năm để theo học hệ cao đẳng, trung cấp nghề, với mục tiêu rút ngắn thời gian đào tạo, giảm chi phí và sớm gia nhập thị trường lao động trong những ngành mang tính thực hành cao.
Trong nhiều năm, bằng đại học từng được mặc định là “tấm vé” duy nhất dẫn đến thành công, đặc biệt trong suy nghĩ của các phụ huynh ở vùng sâu, vùng xa, sẵn sàng bươn chải, vay mượn để nuôi ước mơ đại học cho con. Nhưng thế hệ học sinh mới bắt đầu chất vấn giả định đó: cao đẳng thay thế đại học có thật sự kém giá trị, hay vấn đề nằm ở cách mỗi người học và làm việc. Một sinh viên cao đẳng chính quy chia sẻ rằng dù thường xuyên gặp yêu cầu “trình độ đại học trở lên” trong tin tuyển dụng, bạn vẫn tự tin ứng tuyển và được gọi phỏng vấn, từ đó nhận ra khoảng cách giữa hai chữ “cao đẳng” và “đại học” không hề xa như nhiều người tưởng. Nhìn từ góc độ xã hội, đây không chỉ là lựa chọn cá nhân mà là sự dịch chuyển nhận thức về giá trị bằng cấp và kỹ năng.
Những quyết định ‘quay xe’: câu chuyện tuyết thanh, lê ngọc luân
Điểm đáng chú ý là nhiều bạn không bỏ học vì thất bại, mà vì dám từ chối một lựa chọn không phù hợp. Ngày 14/8, Tuyết Thanh ở xã Bà Điểm, TP.HCM thông báo đã trúng tuyển nguyện vọng 3 ngành Kế toán tại một trường đại học nhưng sau khi biết điểm chuẩn, cô quyết định không nhập học, chuyển sang ngành Công nghệ điện tử và truyền thông ở một trường cao đẳng. Thanh nói thẳng: nếu học ngành mình không thích, nguy cơ bỏ dở giữa chừng rất cao; cao đẳng học phí nhẹ hơn, giúp cô chủ động hơn với lựa chọn của mình.
Lê Ngọc Luân từ Đắk Lắk lại là một dạng “quay xe” khác. Luân từng học Công nghệ kỹ thuật xây dựng tại một trường đại học chuyên ngành thủy lợi, nhưng tạm dừng vì nhận ra ngành học không hợp với sở thích. Khi các trường đại học công bố điểm chuẩn năm nay, Luân quyết định đăng ký ngành Thanh nhạc ở một trường cao đẳng tại TP.HCM. Điểm chung của cả hai là họ từ chối đánh đổi nhiều năm tuổi trẻ cho một ngành học lệch khỏi năng lực và đam mê. Họ chọn đường dẫn học tập thay thế, chấp nhận ánh nhìn hoài nghi để ưu tiên sự phù hợp dài hạn. Đó là dấu hiệu của một thế hệ coi quyền tự quyết nghề nghiệp quan trọng hơn danh tiếng bằng cấp.
Áp lực kinh tế và cuộc đua rút ngắn thời gian vào thị trường lao động
Nếu chỉ nhìn vào điểm số, việc học sinh từ bỏ đại học là khó hiểu. Nhưng đặt lên bàn cân toàn bộ chi phí, lựa chọn này hóa ra rất có lý. Nhiều gia đình không quyết định trường học dựa trên điểm chuẩn mà trên tổng chi phí gồm học phí, thuê trọ, đi lại, ăn ở và các khoản phát sinh trong cả năm học. Một sinh viên cao đẳng kể rằng không phải ai cũng đủ điều kiện trả học phí cao, và không phải ai muốn bố mẹ mỗi kỳ phải chạy vạy, vay mượn để đóng tiền học.
Theo ông Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông của một trường đại học công lập tại TP.HCM, khoảng 10% thí sinh đã trúng tuyển nhưng không nhập học mỗi năm. Đây là một con số đủ lớn để cho thấy xu hướng không còn là cá biệt. Một phần trong số này chuyển sang cao đẳng hay trường nghề với kỳ vọng rút ngắn thời gian đào tạo, tiết kiệm chi phí và sớm có thu nhập. Tại một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp ở TP.HCM, số lượng thí sinh đến hỏi và nộp hồ sơ tăng sau khi các trường đại học công bố điểm chuẩn; nhiều ngành kỹ thuật ở một trường cao đẳng đã sớm đạt chỉ tiêu tuyển sinh ngay từ giữa tháng 8 nhờ chính sách hỗ trợ học phí. Đây là bằng chứng sống động cho thấy cao đẳng thay thế đại học đang trở thành lựa chọn kinh tế hợp lý đối với nhiều gia đình.
Cao đẳng không còn là ‘bậc dưới’: chuyển dịch nhận thức về bằng cấp và kỹ năng
Điểm quan trọng nhất của xu hướng này là sự thay đổi trong cách nhìn về giá trị học thuật. Trước đây, nhiều người chọn đại học vì nghĩ đó là lựa chọn “oai” hơn, mặc định đại học phải hơn cao đẳng một bậc. Nhưng ngày càng nhiều tiếng nói khẳng định: “Cao đẳng cũng khác gì đại học đâu, hơn nhau là ở năng lực chứ bằng cấp quyết định được gì”. Khi một sinh viên cao đẳng vẫn dám ứng tuyển vào vị trí yêu cầu “trình độ đại học trở lên” và được mời phỏng vấn, thông điệp rất rõ: doanh nghiệp đang chú ý đến năng lực thực tế hơn là tên gọi của văn bằng.
Một số chuyên gia giáo dục nghề nghiệp nhấn mạnh rằng với những công việc yêu cầu kỹ năng thực hành cao hoặc mong muốn sớm tham gia thị trường lao động, cao đẳng và giáo dục nghề là lựa chọn đáng cân nhắc. Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch một hiệp hội giáo dục nghề nghiệp tại TP.HCM, cho rằng trong trường hợp người học chưa sẵn sàng cho chương trình đại học kéo dài hoặc điều kiện tài chính hạn chế, chọn cao đẳng để sớm vào thị trường lao động là phương án khả thi. Tuy vậy, ông cũng nhắc người học phải chuẩn bị năng lực tự học, kỹ năng mềm và năng lực công nghệ. Nói cách khác, cao đẳng thay thế đại học không phải “lối rẽ dễ dãi” mà là con đường đòi hỏi sự chủ động nếu muốn cạnh tranh trong nền kinh tế số.
Kết luận: chọn đường ngắn hơn, nhưng không được chọn qua loa
Xu hướng học sinh từ bỏ đại học để chọn cao đẳng cho thấy thế hệ trẻ đang ưu tiên sự phù hợp, tính thực tiễn và khả năng độc lập tài chính hơn là hào quang bằng cấp. Nhưng sự “quay xe” này không nên được hiểu như chọn con đường dễ hơn hay rẻ hơn. Một chương trình ngắn nhưng sai ngành vẫn có thể khiến người học mất thời gian, mất cơ hội, thậm chí phải làm lại từ đầu.
Các chuyên gia khuyến nghị trước khi đổi hướng, thí sinh cần nghiên cứu kỹ chương trình đào tạo, yêu cầu công việc, cơ hội việc làm, mức thu nhập và khả năng học tiếp lên các bậc cao hơn. Đặc biệt, không nên chọn ngành chỉ vì “đang hot” hoặc học phí thấp. Với những người đã trúng tuyển đại học, việc bỏ suất học cần sự cân nhắc càng kỹ, tránh quyết định vội khiến quãng đường học tập bị ngắt quãng rồi phải dựng lại từ đầu. Cuối cùng, điều quyết định một người đi được bao xa không nằm ở hai chữ “cao đẳng” hay “đại học”, mà ở cách họ hiểu bản thân, chuẩn bị kỹ năng và kiên trì với con đường mình chọn.
