Cao đẳng hay đại học: Câu hỏi không còn câu trả lời duy nhất
“Cao đẳng hay đại học” là cách gọi hai bậc học sau phổ thông, trong đó đại học thường gắn với đào tạo hàn lâm dài hạn, còn cao đẳng và giáo dục nghề nghiệp tập trung vào kỹ năng thực hành, thời gian học ngắn hơn và lối vào thị trường lao động nhanh hơn, tạo ra những con đường học tập khác thay cho mô hình “vào đại học bằng mọi giá”.
Điểm mấu chốt hôm nay không phải là “đại học có còn quan trọng không”, mà là: đã đến lúc ngừng xem đại học như thước đo duy nhất của thành công. Trong nhiều gia đình, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa, cha mẹ vẫn tin rằng “đại học mới là tốt nhất, có bằng đại học người ta mới trọng dụng”. Họ sẵn sàng hy sinh để con “lên đời”, nên áp lực thi và nhập học đại học trở thành một thứ chuẩn bất thành văn. Nhưng thực tế, ngày càng nhiều bạn trẻ chứng minh rằng giá trị của họ không nằm gọn trong hai chữ “Đại học”.
Khi thí sinh đậu đại học quyết định “quay xe”
Làn sóng chọn con đường học tập khác rõ ràng nhất khi nhìn vào những trường hợp đã đậu tuyển sinh đại học nhưng chủ động rẽ hướng. Ngày 14-8, Tuyết Thanh ở xã Bà Điểm, TP.HCM được thông báo trúng tuyển nguyện vọng 3 ngành Kế toán tại một trường đại học ở TP.HCM, nhưng sau khi biết điểm chuẩn, Thanh quyết định không nhập học mà chuyển sang ngành Công nghệ kỹ thuật điện tử – truyền thông tại một trường cao đẳng. Với một người hướng ngoại, cô hiểu rằng học sai ngành bốn năm còn “đắt” hơn học phí: đó là nguy cơ bỏ dở giữa chừng và lãng phí tuổi trẻ.
Lê Ngọc Luân từ Đắk Lắk từng học Công nghệ kỹ thuật xây dựng ở một trường đại học chuyên về thủy lợi, nhưng dừng lại sau một thời gian vì nhận ra ngành này không phù hợp. Năm nay, sau khi các trường đại học công bố điểm chuẩn, Luân ghi danh ngành Thanh nhạc tại một trường cao đẳng ở TP.HCM. Điểm chung của họ không phải là “ngại khó” mà là không chấp nhận tiếp tục đi trên một con đường mà bản thân thấy sai ngay từ gốc.
Từ áp lực bằng cấp đến ưu tiên kỹ năng và thực tế
Trong nhiều năm, “trình độ đại học trở lên” thường là câu cửa miệng trong tin tuyển dụng, đến mức trở thành rào cản tâm lý cho sinh viên cao đẳng. Một sinh viên năm cuối cao đẳng kể lại, trong quá trình tìm chỗ thực tập, bạn liên tục gặp yêu cầu “trình độ đại học trở lên” nhưng vẫn nộp hồ sơ; điều thú vị là chính nơi bạn nghĩ cơ hội thấp nhất – và ghi rõ yêu cầu đó – lại là đơn vị gọi phỏng vấn đầu tiên. Trải nghiệm ấy cho thấy khoảng cách giữa “Cao đẳng” và “Đại học” trên thực tế không luôn khắc nghiệt như cách xã hội vẫn tranh luận.
Chuyển dịch nhận thức nằm ở chỗ: người trẻ bắt đầu coi trọng mức độ sẵn sàng nghề nghiệp và kỹ năng thực hành hơn là hào quang học thuật. Có người tin “đại học mới là tốt nhất”, nhưng cũng có người khẳng định: “Cao đẳng cũng khác gì đại học đâu, hơn nhau là ở năng lực chứ bằng cấp quyết định được gì”. Đó là dấu hiệu của một cuộc tranh luận lớn hơn: bằng đại học có còn là điều kiện bắt buộc để thành công, hay chỉ là một trong nhiều cách để bước vào đời.
Giáo dục nghề nghiệp và “đường tắt” vào thị trường lao động
Đằng sau quyết định bỏ nhập học đại học không chỉ là chuyện sở thích, mà còn là bài toán rất thực tế: tiền và thời gian. Theo một lãnh đạo trung tâm tuyển sinh của một trường đại học công nghiệp – thương mại ở TP.HCM, mỗi năm có khoảng 10% thí sinh đã trúng tuyển nhưng không nhập học. Một phần nguyên nhân là sau khi cân nhắc, học phí và chi phí liên quan vượt khả năng của gia đình. Nếu học đại học xa nhà, khoản cần chuẩn bị mỗi tháng thường cao hơn nhiều so với con số học phí trên giấy; với những gia đình nguồn lực hạn chế, cao đẳng hoặc giáo dục nghề nghiệp trở thành lựa chọn phù hợp hơn.
Khi các trường đại học công bố điểm chuẩn, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp ở TP.HCM ghi nhận số thí sinh đến hỏi và nộp hồ sơ tăng lên. Một số bạn chuyển sang cao đẳng cộng đồng với kỳ vọng rút ngắn thời gian học, giảm chi phí và đi làm sớm hơn. Theo một phó chủ tịch hiệp hội giáo dục nghề nghiệp tại TP.HCM, người học nên xác định nghề phù hợp với năng lực và mục tiêu, đồng thời cân nhắc hoàn cảnh gia đình; trong trường hợp chưa sẵn sàng cho chương trình đại học dài hạn hoặc điều kiện tài chính hạn hẹp, chọn cao đẳng để sớm vào thị trường lao động là một lựa chọn đáng xem xét.
Tôn trọng lựa chọn sự nghiệp cá nhân trong một hệ thống mở
Điều đáng lo không phải là việc nhiều thí sinh rẽ sang cao đẳng hay giáo dục nghề nghiệp, mà là họ rẽ hướng trong tâm thế bị phán xét. Không có lựa chọn nào giống nhau, nên không nên dùng quyết định của mình để đo giá trị người khác; cuối cùng, một người đi được bao xa không chỉ nằm ở hai chữ “Cao đẳng” hay “Đại học”, mà ở cách họ nỗ lực với con đường đã chọn. Với những bạn đã đậu đại học, việc từ bỏ chỗ học càng cần cân nhắc kỹ, vì một quyết định vội vàng dễ khiến bạn phải bắt đầu lại và mất thêm thời gian.
Ở chiều tích cực, những bạn như Thanh hay Luân không đi theo lối mòn mà nhiều gia đình mong đợi, nhưng họ nỗ lực tìm một lựa chọn phù hợp hơn với bản thân. Hệ thống giáo dục hiện nay cho phép nhiều lối đi: đại học, cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp, đi làm sớm rồi học tiếp; quan trọng là tìm đúng nhịp với khả năng, đam mê và điều kiện thực tế. Câu hỏi “cao đẳng hay đại học” vì vậy nên được thay bằng câu hỏi lớn hơn: “Con đường học tập nào giúp bạn sống được với nghề, sống được với chính mình?”.
