Brazil: động lực mới cho cá thịt trắng Việt Nam
Xuất khẩu cá rô phi và cá tra Việt Nam sang Brazil là câu chuyện một thị trường Nam Mỹ vừa bứt phá về nhu cầu thủy sản, vừa trồi sụt khó lường, tạo ra cả cơ hội lẫn sức ép phải tái cấu trúc chiến lược sản phẩm, logistics và xúc tiến thương mại của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị cá thịt trắng xuất khẩu. Nền xuất khẩu thủy sản Việt Nam hiện vượt mốc 6,85 tỷ USD trong 7 tháng, với Brazil nằm trong nhóm thị trường tăng trưởng mạnh nhất, thể hiện qua mức tăng 39,1% ở các mặt hàng thủy sản chủ lực. "Brazil là thị trường có mức tăng mạnh nhất, với 108,2%" về xuất khẩu thủy sản tổng thể so với cùng kỳ năm trước. Trong bức tranh đó, xuất khẩu thủy sản sang Brazil không chỉ tăng về lượng mà còn nhanh chóng trở thành thước đo năng lực thích ứng của doanh nghiệp trước một thị trường đang mở rộng nhưng cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Cá tra Việt Nam tại Brazil: tăng trưởng trồi sụt và điểm yếu cấu trúc
Ở phân khúc cá tra Việt Nam Brazil, các con số xuất khẩu cho thấy một đường cong tăng trưởng đan xen phục hồi và điều chỉnh giảm hơn là một xu hướng đi lên ổn định. Tổng kim ngạch cá tra sang Brazil trong 6 tháng đầu năm giảm 6% so với cùng kỳ, dù tháng 1 từng tăng bứt phá 47% nhờ nhu cầu tích trữ cho mùa lễ hội. Thị trường Brazil thủy sản vì thế được nhận diện là có nhu cầu cao nhưng chưa tích lũy đủ động lực cho một chu kỳ tăng trưởng dài hạn, khi các tháng 2 và 3 giảm sâu, sau đó tháng 4 và 5 hồi phục, để rồi tháng 6 lại đảo chiều giảm. Cơ cấu sản phẩm càng phơi bày điểm yếu: gần như toàn bộ giá trị xuất khẩu cá tra sang Brazil vẫn phụ thuộc vào phile đông lạnh thô, khiến doanh nghiệp chịu áp lực cạnh tranh về giá và bị tác động mạnh bởi chi phí logistics cũng như quy định an toàn thực phẩm của cơ quan chức năng sở tại.
Cá rô phi Việt Nam: Brazil trở thành “đầu tàu” tăng trưởng
Trái ngược với sự trồi sụt của cá tra, xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sang Brazil đang đóng vai trò như một đầu tàu mới cho nhóm cá thịt trắng. Trong 7 tháng đầu năm, Brazil chiếm tới 50% tổng kim ngạch cá rô phi Việt Nam, với mức tăng trưởng lên tới 20.065% so với cùng kỳ. Riêng tháng 7, xuất khẩu sang Brazil tăng 6.272%, cho thấy thị trường đã phục hồi nhu cầu nhập khẩu sau giai đoạn biến động. Dù nguồn số liệu tổng kim ngạch có khác nhau, mức tăng 55% chung của cá rô phi cho thấy đây là mặt hàng đang mở rộng thị trường nhanh nhất, không chỉ tại Brazil mà còn ở Nhật Bản và một số thị trường mới. Lợi thế của cá rô phi Việt Nam nằm ở đặc tính thịt chắc, thơm, ít xương dăm, phù hợp với phile và sản phẩm giá trị gia tăng, kể cả phân khúc sushi, sashimi tại Nhật Bản. Vấn đề là doanh nghiệp có đủ nhanh để chuyển trọng tâm từ bán hàng thô sang phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu phục vụ những phân khúc cao cấp hơn hay không.
Chu kỳ lễ hội và rủi ro tồn kho: bài toán nhịp độ xuất khẩu
Một điểm thường bị xem nhẹ trong chiến lược xuất khẩu thủy sản sang Brazil là tính chu kỳ của nhu cầu theo mùa lễ hội và tồn kho. Thị trường đã chứng kiến mức tăng vọt nhu cầu cá tra vào tháng 1 nhờ hoạt động tích trữ cho các dịp lễ lớn đầu năm. Ngược lại, nhiều thị trường khác cho thấy lượng nhập khẩu cao trong các tháng trước khiến tồn kho tăng, từ đó làm giảm nhu cầu nhập khẩu ở một số tháng tiếp theo; mức sụt giảm được đánh giá mang tính ngắn hạn và mang tính chu kỳ hơn là một thay đổi cấu trúc nhu cầu. Trong bức tranh rộng hơn, những tháng cuối năm thường được kỳ vọng tạo thêm động lực xuất khẩu khi nhu cầu tiêu thụ thủy sản tăng trong mùa lễ hội tại các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản và nhóm CPTPP. Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam phải tính toán nhịp độ giao hàng và ký hợp đồng theo chu kỳ mùa vụ, tránh dồn đơn khiến tồn kho phía khách hàng tăng đột ngột rồi dẫn đến những đợt giảm nhập khẩu bất ngờ.
Chiến lược cho nửa cuối năm: từ đa dạng sản phẩm đến xúc tiến trực tiếp
Trong bối cảnh đà tăng xuất khẩu có dấu hiệu chậm lại do sức mua yếu, nguồn cung thủy sản toàn cầu gia tăng và áp lực thuế quan, doanh nghiệp Việt Nam không thể kỳ vọng thị trường Brazil tự tạo ra tăng trưởng bền vững. Giới phân tích đã nhấn mạnh yêu cầu triển khai chuỗi giải pháp đồng bộ trong nửa cuối năm, trước hết là chuyển dịch từ xuất khẩu phile thô sang sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng như chả cá, cá tẩm bột, sản phẩm tiện lợi đóng gói nhỏ lẻ. Song song, cần siết chặt kiểm soát chất lượng, tuân thủ nghiêm quy định kiểm dịch động thực vật của Brazil để giảm rủi ro ách tắc giao thương. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại trực tiếp, tranh thủ sự hỗ trợ của các hiệp hội ngành hàng và cơ quan thương vụ Việt Nam tại địa bàn sẽ giúp doanh nghiệp nắm bắt biến động tỷ giá, rào cản kỹ thuật mới, đồng thời tối ưu chi phí vận chuyển, củng cố thị phần trước sức ép cạnh tranh từ các nhà cung cấp cá thịt trắng quốc tế. Nếu cá rô phi và cá tra được phát triển theo hướng sản phẩm giá trị gia tăng, Brazil có thể trở thành bệ phóng chứ không chỉ là thị trường phụ thuộc vào hàng thô giá rẻ.
