Điều chỉnh địa giới cần bắt đầu từ mục tiêu
Sáp nhập một phần Phú Thọ vào Hà Nội là đề xuất điều chỉnh ranh giới hành chính, theo đó chuyển một số diện tích và địa bàn từ tỉnh Phú Thọ sang thành phố Hà Nội nhằm quản lý, bảo tồn tài nguyên và mở rộng không gian phát triển. Từ ngày 22 đến 25/10, UBND TP Hà Nội lấy ý kiến Nhân dân về đề án điều chỉnh địa giới giữa hai địa phương. Dự kiến, Hà Nội tiếp nhận 4.006,38 ha, gồm 2.529,38 ha thuộc Vườn quốc gia Ba Vì và 1.477 ha vùng đệm. Phạm vi liên quan đến xã Thịnh Minh, xã Lương Sơn và phường Kỳ Sơn của Phú Thọ, dự kiến bổ sung vào địa giới xã Ba Vì và xã Yên Xuân của Hà Nội. Mục tiêu được đặt ra là nâng hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Vườn quốc gia Ba Vì, đồng thời bảo đảm an sinh, quyền lợi và đời sống người dân. Nhưng con số diện tích không tự nó chứng minh đề án hợp lý: điều quan trọng là địa giới mới phục vụ mục tiêu nào và tạo ra kết quả gì.
KTS Đào Ngọc Nghiêm nhắc rằng Hà Nội đã trải qua bốn lần điều chỉnh địa giới, có giai đoạn mở rộng rồi thu hẹp. Bài học ông rút ra không phải cứ mở rộng là tốt, mà mỗi lần thay đổi phải xác định rõ mục tiêu và đánh giá tác động đến vị thế, chức năng, hướng phát triển của các địa phương trong Vùng Thủ đô. Đây là cảnh báo đáng chú ý khi bàn về sáp nhập xã phường: nếu đề án chỉ dừng ở đường ranh trên bản đồ, lợi ích quản trị và phát triển sẽ khó thành hiện thực. Người dân cần được thấy rõ việc thay đổi có cải thiện dịch vụ, bảo tồn cảnh quan và sinh kế hay không. Vì vậy, lấy ý kiến không nên chỉ là thủ tục trước quyết định; đó phải là dịp làm sáng tỏ mục tiêu, tác động và trách nhiệm triển khai.
Quy hoạch khu vực sáp nhập phải giữ được bản sắc
Với diện tích gắn với Vườn quốc gia Ba Vì và vùng đệm, quy hoạch khu vực sáp nhập không thể lấy mở rộng đô thị làm thước đo duy nhất. Ông Nghiêm gợi ý đặt địa bàn trong định hướng xây dựng Hà Nội thành “thành phố xanh”, với cách hình dung “rừng trong thành phố, thành phố trong rừng”. Tăng không gian xanh cần song hành với du lịch văn hóa, cảnh quan và giá trị di tích; nếu thiếu giới hạn bảo tồn, sức hút phát triển có thể làm tổn hại chính tài nguyên mà khu vực dựa vào. Ông cũng nhấn mạnh phải nhận diện giá trị di sản trước khi nói đến bảo tồn. Đây là trình tự hợp lý: biết rõ điều gì cần gìn giữ, nơi nào có thể đón hoạt động du lịch và hạ tầng nào phù hợp rồi mới xác lập cách khai thác. Định hướng xanh vì thế phải hiện diện trong các quyết định sử dụng đất và quản lý thực tế, không chỉ trong khẩu hiệu.
Đặt ý kiến của ông Nghiêm cạnh đề xuất của GS Đặng Hùng Võ sẽ thấy hai điều kiện bổ sung cho nhau. Một bên đòi hỏi mục tiêu dài hạn, cân bằng giá trị tự nhiên, văn hóa và di sản; bên kia chỉ ra cách biến nguồn lực thành cơ hội kinh tế cho địa phương. Theo ông Võ, thương hiệu Hà Nội có thể giúp tài nguyên vùng giáp ranh được chú ý hơn, mở đường cho du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi và các mô hình farmstay. Nếu dịch vụ tăng, người dân có thể có thêm việc làm và thu nhập. Nhưng cơ hội ấy chỉ có ý nghĩa khi quy hoạch phân định rõ khu vực cần bảo vệ và hoạt động được phép phát triển. Không nên đánh đồng thu hút khách với phát triển bền vững: lợi ích phải đi cùng bảo vệ cảnh quan, di tích và quyền lợi cộng đồng.
Giao thông là nút thắt phải xử lý trước
Ông Võ nêu điểm nghẽn trực tiếp nhất: giao thông kết nối hiện còn hạn chế, làm giảm khả năng tiếp cận khu vực và cản trở việc chuyển tiềm năng thành nguồn thu thực tế. Đây là khác biệt giữa một viễn cảnh quy hoạch hấp dẫn và một điểm đến có thể vận hành. Muốn có khách du lịch, dịch vụ hay đầu tư, trước hết phải giúp người dân và du khách đến nơi thuận tiện; sau đó mới tính đến hạ tầng phục vụ du lịch, cảnh quan, vui chơi giải trí và farmstay. Nếu chỉ quảng bá tài nguyên mà bỏ qua kết nối, thương hiệu Thủ đô khó tự tạo ra dòng khách ổn định. Ngược lại, đầu tư đường sá thiếu gắn kết với yêu cầu sinh thái cũng có thể gây sức ép lên khu vực bảo tồn. Vì thế, kế hoạch hạ tầng cần được đặt cùng quy hoạch bảo vệ thiên nhiên, thay vì coi giao thông là dự án tách rời.
Từ hai ý kiến chuyên gia, có thể rút ra một phép thử rõ ràng cho việc điều chỉnh địa giới Hà Nội: mục tiêu phải xác định được từ đầu, còn năng lực triển khai phải chứng minh được bằng kết nối, bảo tồn và lợi ích cộng đồng. Đề án được lấy ý kiến các hộ gia đình tại 126 xã, phường trong thời gian 22–25/10, liên quan đến khu vực Ba Vì và Yên Xuân. Bước tiếp theo không nên chỉ là hoàn tất thủ tục sáp nhập, mà cần công khai định hướng quy hoạch, phương án giao thông và cách bảo đảm an sinh cho người dân chịu tác động. Thay đổi địa giới có thể tạo thêm cơ hội, nhưng không tự động tạo ra phát triển. Chỉ khi bảo tồn là giới hạn, giao thông là ưu tiên và người dân là đối tượng được hưởng lợi, khu vực mới mới có thể phát huy tiềm năng thay vì chỉ đổi tên trên bản đồ.
