Mục tiêu tăng tốc sau kết quả giải ngân thấp
Giải ngân đầu tư công là việc thanh toán vốn ngân sách cho khối lượng công trình, dự án đã thực hiện, qua đó chuyển kế hoạch vốn thành hạ tầng và dịch vụ cụ thể cho người dân. Sáng 14/11, Chủ tịch UBND thành phố Huế Lê Trí Thanh chủ trì cuộc họp với lãnh đạo thành phố, các sở, ngành và ban quản lý dự án để đánh giá tiến độ năm 2026, đồng thời rà soát thủ tục cho danh mục năm 2027. Cuộc họp đặt ra một lịch tăng tốc rõ ràng: phấn đấu giải ngân 75–80% vào cuối tháng 11, đạt 90% cuối tháng 12 và hoàn thành toàn bộ kế hoạch vốn 2026 vào hết tháng 1/2027. Đây là đích đến cần thiết, nhưng độ gấp của các mốc cũng cho thấy khoảng cách đáng kể giữa kế hoạch và năng lực thực hiện hiện nay.
Theo báo cáo của Sở Tài chính tại kỳ cuối tháng 10, Huế mới giải ngân hơn 3.294 tỷ đồng, tương đương 52,6% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao. Vì vậy, mục tiêu 75–80% trong vài tuần không thể chỉ dựa vào những lời nhắc tiến độ. Muốn đầu tư công Huế chuyển biến, từng dự án phải có khối lượng thực tế để thi công, hồ sơ đủ điều kiện thanh toán và trách nhiệm xử lý được giao cụ thể. Nếu không, các mốc phần trăm dễ trở thành chỉ tiêu trên giấy hơn là dấu hiệu công trình đang tiến lên.
Mặt bằng và vật liệu là những nút thắt trực tiếp
Các khó khăn được nêu không nằm ở một khâu duy nhất: từ giải phóng mặt bằng, chuẩn bị quỹ đất tái định cư, thủ tục đầu tư đến nguồn cung vật liệu và tổ chức thi công. Trong đó, vướng mắc mặt bằng có sức cản đặc biệt rõ, bởi chưa bàn giao được đất thì nhà thầu khó triển khai, còn vốn không thể giải ngân theo tiến độ dự kiến. Một số dự án chưa xác định được nguồn gốc đất hoặc vị trí tái định cư; hạ tầng khu tái định cư chậm cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc bàn giao mặt bằng.
Đây không chỉ là vấn đề thủ tục hành chính. Người dân cần có nơi ở mới với những điều kiện thiết yếu như điện, nước trước khi di dời; thành phố yêu cầu làm rõ nguyên nhân thiếu vị trí tái định cư và đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng các khu này. Song song, Sở Xây dựng được giao công bố giá vật liệu theo tháng, cập nhật biến động và rà soát nguồn cung; ban quản lý dự án cùng nhà thầu phải lập kế hoạch cung ứng, dự trữ để hạn chế gián đoạn thi công. Những việc này cần được xử lý theo từng dự án, thay vì gom thành một danh sách vướng mắc chung.
Biến cam kết giải ngân thành tiến độ có thể kiểm tra
Yêu cầu lập tiến độ chi tiết là bước đúng, nhưng chỉ có ý nghĩa khi mỗi mốc gắn với khối lượng thi công, nhu cầu vốn và hồ sơ thanh toán của từng công trình. Thành phố yêu cầu ban quản lý dự án xây dựng tiến độ cụ thể, gắn tỷ lệ giải ngân từng công trình với kết quả chung của đơn vị; chủ đầu tư phải làm việc trực tiếp với nhà thầu để xác định khả năng thực hiện từ nay đến cuối năm. Cách làm này giúp nhận diện sớm dự án không thể đạt kế hoạch, để điều chỉnh vốn hoặc ưu tiên nguồn lực cho công trình có khả năng hoàn thành và thanh toán.
Trách nhiệm cũng phải đi cùng quyền xử lý. Lãnh đạo thành phố yêu cầu rà soát năng lực nhà thầu về nhân lực, thiết bị, tài chính và việc thực hiện hợp đồng; với trường hợp chậm do nguyên nhân chủ quan, cần áp dụng chế tài, xem xét thay thế hoặc chấm dứt hợp đồng theo quy định. Đồng thời, tiến độ giải phóng mặt bằng cần được phối hợp chặt giữa chủ đầu tư và chính quyền địa phương, còn hồ sơ thanh toán và nhu cầu tạm ứng phải được chuẩn bị đúng quy định. Nếu chỉ tăng áp lực giải ngân mà không gỡ các khâu này, tốc độ chi vốn có thể không phản ánh tiến độ thực chất của công trình.
Thước đo cuối cùng là công trình hoàn thành
Lộ trình Huế đặt ra khá rành mạch: 75–80% vào cuối tháng 11, 90% cuối tháng 12 và 100% vào hết tháng 1/2027. Nhưng việc thành phố đã thống nhất dừng 7 dự án và điều chỉnh thời gian thực hiện 76 dự án cho thấy không phải mọi kế hoạch đều còn phù hợp với khả năng triển khai. Bởi vậy, mục tiêu hoàn thành toàn bộ kế hoạch vốn 2026 chỉ đáng tin khi đi cùng quyết định thực tế về mặt bằng, tái định cư, nguồn vật liệu và năng lực nhà thầu, thay vì chỉ thúc ép các đơn vị báo cáo tỷ lệ.
Cùng lúc, các cơ quan, đơn vị được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư cho kế hoạch năm 2027, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn. Đây là việc cần làm ngay để tránh lặp lại tình trạng khởi động chậm rồi dồn giải ngân về cuối kỳ. Kết luận, các mốc giải ngân tạo áp lực cần thiết, nhưng kết quả phải được đánh giá bằng công trình thi công đúng tiến độ, mặt bằng được bàn giao và người dân tái định cư có điều kiện sinh sống phù hợp. Đó mới là thước đo thuyết phục cho hiệu quả của đầu tư công Huế.
