Kết quả cao, đích đến vẫn còn xa
Giải ngân đầu tư công là việc đưa nguồn vốn ngân sách đã bố trí vào các dự án thông qua thi công, nghiệm thu và thanh toán khối lượng hoàn thành. Trong 10 tháng năm 2026, TP.HCM giải ngân khoảng 111.000 tỷ đồng, đứng thứ hai cả nước sau Hà Nội với 125.400 tỷ đồng.
Tuy nhiên, số liệu tại phiên họp kinh tế - xã hội ngày 5/11 cho thấy thành phố đã giải ngân 118.258 tỷ đồng, tương đương 80,13% kế hoạch năm. Hai con số được nêu trong các báo cáo khác nhau; dù vậy, cả hai cùng cho thấy tiến độ đáng kể nhưng chưa đồng nghĩa với việc hoàn thành mục tiêu. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu tăng tốc dự án trong hai tháng cuối năm và phấn đấu giải ngân 100% vốn đầu tư công. Mục tiêu này là cần thiết, nhưng thành tích cuối năm không nên chỉ được đo bằng tiền đã thanh toán: chất lượng công trình và khả năng đưa hạ tầng vào sử dụng mới quyết định giá trị lâu dài.
Hai tháng cuối năm là phép thử về thực thi
Áp lực không chỉ nằm ở phần vốn còn lại. TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng cả năm 10,02%, trong khi GRDP quý IV cần tăng 13,23% để đạt đích. Vì vậy, đầu tư công TP.HCM được kỳ vọng vừa tạo nhu cầu cho hoạt động xây dựng, vừa mở rộng năng lực giao thông và hạ tầng đô thị. Nhưng nếu dự án chậm thi công hoặc khối lượng chưa đủ điều kiện nghiệm thu, vốn dù đã bố trí cũng khó chuyển thành động lực kinh tế trong thời gian ngắn.
Thành phố dự kiến trong quý IV tham mưu khởi công khoảng 9 công trình hạ tầng trọng điểm, cấp bách; đồng thời đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 10 công trình, trong đó có các hạng mục của Vành đai 3, nút giao An Phú và quốc lộ 50. Đây là lịch công việc dày, đòi hỏi các chủ đầu tư rà soát chính xác khối lượng còn lại, thay vì dàn trải nguồn lực. Với người dân, hiệu quả có thể thấy qua kết nối liên vùng tốt hơn và giảm áp lực giao thông nội đô khi các công trình được hoàn thành.
Mặt bằng và điều hành vốn quyết định tiến độ
Nút thắt đáng lưu ý nhất vẫn là giải phóng mặt bằng. Thành phố tập trung tháo gỡ vướng mắc cho 34 dự án chưa giải ngân và 21 dự án có tỷ lệ giải ngân vốn bồi thường dưới 70%. Chậm bàn giao mặt bằng không chỉ làm đình trệ thi công mà còn khiến các khâu đấu thầu, nghiệm thu và thanh toán bị kéo theo. Vì thế, chỉ đạo kiểm tra hiện trường, phân rõ trách nhiệm lãnh đạo và chủ đầu tư, đồng thời xử lý vướng mắc về thủ tục, bồi thường, tái định cư và vật liệu xây dựng cần đi cùng mốc thời gian cụ thể.
Thành phố cũng dự kiến điều chuyển vốn từ dự án khó giải ngân sang công trình có tiến độ tốt và khả năng tiếp nhận vốn, đồng thời theo dõi tiến độ bằng chỉ số đánh giá công việc và cảnh báo các đơn vị chậm. Đây là hướng xử lý hợp lý nếu đi kèm trách nhiệm giải trình rõ ràng: điều chuyển vốn có thể tránh nguồn lực bị nằm im, nhưng không nên trở thành cách né tránh nguyên nhân khiến dự án ban đầu đình trệ. Rà soát việc còn lại phải chỉ ra được việc nào vướng mặt bằng, việc nào vướng thủ tục và ai chịu trách nhiệm tháo gỡ.
Giải ngân phải chuyển thành công trình hữu ích
Đầu tư công chỉ phát huy vai trò với tăng trưởng khi vốn được chuyển thành khối lượng thi công, công trình hoàn thành và dịch vụ hạ tầng người dân có thể sử dụng. Vành đai 3 là ví dụ về lợi ích vượt khỏi một dự án riêng lẻ: tuyến đường có ý nghĩa kết nối liên vùng, giảm áp lực giao thông khu vực nội đô và mở rộng không gian phát triển. Những công trình giao thông, chỉnh trang kênh rạch và thoát nước khác cũng có thể cải thiện sinh hoạt đô thị, nhưng lợi ích ấy phụ thuộc vào tiến độ thực chất.
Mục tiêu giải ngân 100% trong hai tháng cuối năm vì thế vừa là sức ép tiến độ, vừa là phép thử năng lực phối hợp giữa cơ quan quản lý, chủ đầu tư và địa phương. TP.HCM cần tăng tốc, nhưng không đánh đổi chất lượng hay bỏ qua khâu xử lý vướng mắc chỉ để chạy theo tỷ lệ. Kết quả bền vững sẽ là vốn được giải ngân đúng chỗ, mặt bằng được bàn giao, dự án hoàn thành theo kế hoạch và hạ tầng tạo giá trị cho tăng trưởng lẫn đời sống đô thị.
