Bệnh có thể âm thầm trước khi xuất hiện dấu hiệu
Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh lý ác tính hình thành ở tuyến tiền liệt, một tuyến thuộc hệ sinh dục nam, và ở giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng rõ rệt. Vì vậy, cảm thấy khỏe mạnh không đủ để loại trừ nguy cơ mắc bệnh.
Ông Cường, 55 tuổi, vẫn sinh hoạt bình thường, không tiểu khó, không đau vùng hạ vị và không nhận thấy thay đổi khi đi tiểu. Tuy nhiên, xét nghiệm máu trong lần khám sức khỏe định kỳ ghi nhận PSA ở mức 13,4 ng/mL, cao hơn ba lần ngưỡng tham chiếu thường dùng là 4 ng/mL. Các kiểm tra tiếp theo xác định ông mắc ung thư biểu mô tuyến tiền liệt thuộc nhóm nguy cơ trung bình.
Ca bệnh này nhắc một điều quan trọng: đừng chờ dấu hiệu ung thư mới đi khám. Khi triệu chứng tiểu tiện xuất hiện, chúng cũng có thể bị nhầm với phì đại lành tính tuyến tiền liệt hoặc viêm đường tiết niệu. Triệu chứng vắng mặt hay mơ hồ đều không thể tự trả lời chắc chắn có mắc bệnh hay không.
PSA bất thường cần được bác sĩ đánh giá
PSA là kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt được đo qua xét nghiệm máu. Kết quả tăng không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư; đó là lý do để bác sĩ xem xét nguy cơ và quyết định có cần kiểm tra thêm hay không. Một con số đơn lẻ không thể thay thế chẩn đoán, cũng như không nên tự kết luận dựa trên trường hợp của ông Cường.
Tùy kết quả và tình trạng từng người, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm lại PSA, khám tuyến tiền liệt qua thăm khám trực tràng, chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc sinh thiết mô để xác định bệnh. Trong trường hợp ông Cường, MRI ghi nhận tổn thương PI-RADS 4; sinh thiết 12 mẫu sau đó xác nhận ung thư. Trình tự này cho thấy xét nghiệm ban đầu là điểm khởi đầu để đánh giá, không phải kết luận cuối cùng.
Nếu được phát hiện khi bệnh còn khu trú, lựa chọn xử trí có thể gồm theo dõi tích cực, phẫu thuật triệt căn hoặc xạ trị. Bác sĩ cân nhắc mức độ nguy cơ, đặc điểm khối u, tuổi và bệnh nền trước khi tư vấn.
Khám định kỳ là cơ hội để phát hiện sớm
Theo số liệu được dẫn từ Globocan 2024, Việt Nam ghi nhận khoảng 2.045 ca ung thư tuyến tiền liệt mới mỗi năm. Tại một bệnh viện được nêu trong thông tin ca bệnh, khoảng 20% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn sớm, phần lớn nhờ khám sức khỏe định kỳ hoặc tình cờ phát hiện khi kiểm tra bệnh khác. Những con số này củng cố lý do nên chủ động trao đổi về tầm soát ung thư thay vì chờ cơ thể phát tín hiệu.
Bác sĩ khuyến cáo nam giới từ 50 tuổi nên trao đổi về tầm soát bằng xét nghiệm PSA. Người có cha hoặc anh em ruột mắc bệnh nên hỏi bác sĩ về việc bắt đầu từ 45 tuổi; người mang đột biến gen BRCA2 có thể cần cân nhắc từ 40 tuổi. Đây là mốc để thảo luận, không phải lịch khám áp dụng giống nhau cho tất cả.
Hãy hỏi bác sĩ về lợi ích, giới hạn và bước tiếp theo phù hợp với tuổi, tiền sử gia đình và sức khỏe của mình. Khám tuyến tiền liệt và xét nghiệm nên được lựa chọn sau tư vấn cá nhân; đừng tự chẩn đoán ung thư từ một ca bệnh, nhưng cũng đừng xem việc chưa có triệu chứng là bằng chứng mình an toàn.
