Mức phạt tối đa tăng, nhưng chưa thành quy định
Mức phạt hành chính tối đa là giới hạn tiền phạt cao nhất mà pháp luật cho phép áp dụng đối với một hành vi vi phạm trong phạm vi luật định; con số đang được đề xuất không đồng nghĩa mọi vi phạm đều chịu mức phạt đó. Sáng 26/10, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI nghe Chính phủ trình và cơ quan thẩm tra báo cáo về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Dự thảo đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa với cá nhân từ 1 tỷ lên 1,5 tỷ đồng, còn với tổ chức từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng. Đây là mức trần chung; mức cụ thể vẫn cần xét theo lĩnh vực và hành vi. Vì vậy, tiêu đề phạt tối đa 3 tỷ đồng cần được hiểu đúng: đó là đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định đang có hiệu lực.
Đề xuất nằm trong dự án gồm 6 chương, 128 điều, kế thừa 21 điều, sửa đổi, bổ sung 104 điều và bổ sung mới 4 điều so với luật hiện hành. Chính phủ cho biết việc sửa luật xử lý nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn; cơ quan thẩm tra cũng tán thành sự cần thiết phải sửa đổi toàn diện. Tuy nhiên, tăng trần chỉ có ý nghĩa nếu mức phạt ở từng ngành phản ánh đúng mức độ vi phạm và khả năng chấp hành.
Cắt điện, nước và hoãn xuất cảnh: công cụ mạnh cần giới hạn rõ
Dự thảo đề xuất thêm nhiều biện pháp cưỡng chế vi phạm: tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, địa điểm hoặc cơ sở kinh doanh; ngừng cung cấp điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký và cấp giấy phép điều khiển phương tiện. Danh sách còn có việc ngừng dịch vụ Internet, viễn thông, hạ tầng số hoặc chặn truy cập bằng biện pháp kỹ thuật. Những công cụ này có thể tạo sức ép đáng kể khi quyết định xử phạt không được chấp hành, nhưng phạm vi tác động vượt khỏi người bị xử lý nếu việc cắt dịch vụ làm gián đoạn hoạt động của người lao động, khách hàng hay các bên liên quan.
Cơ quan thẩm tra nêu một điểm đáng lưu ý: ngừng điện, nước hoặc chặn dịch vụ số trong một số trường hợp có mục đích đình chỉ, chấm dứt hành vi vi phạm hơn là cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt. Sự phân biệt này không chỉ là kỹ thuật pháp lý; nó quyết định khi nào được áp dụng, nhằm vào ai và cần bảo vệ quyền lợi nào. Nếu dự thảo không xác định rõ điều kiện, trình tự và cách xử lý tác động ngoài dự kiến, biện pháp mạnh có thể khó áp dụng nhất quán.
Tính khả thi phải được cân cùng đặc thù từng lĩnh vực
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cảnh báo mức phạt cao có thể tăng sức răn đe, nhưng cũng có thể vượt khả năng tài chính thực tế của cá nhân, doanh nghiệp và vì thế không đạt hiệu quả. Đó là lý do không nên xem nâng trần là thước đo duy nhất của một chính sách xử phạt tốt. Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát mức tối đa ở từng lĩnh vực để bảo đảm phù hợp thực tiễn và khả thi. Cùng logic đó, thời hiệu xử phạt được đề xuất kéo dài lên 2 hoặc 3 năm ở một số lĩnh vực cũng cần phân hóa theo đặc thù, thay vì áp dụng dàn đều. Kéo dài thời hiệu có thể giúp xử lý những vi phạm khó phát hiện, nhưng quy định vẫn phải bảo đảm vi phạm được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử phạt nhanh chóng.
Dự thảo còn đề cập xử lý vi phạm qua phương tiện kỹ thuật và môi trường điện tử. Cách làm này phù hợp thực tiễn, nhưng người vi phạm cần được thông báo kịp thời để có cơ hội giải trình, khiếu nại hoặc khởi kiện, tránh tiếp tục vi phạm vì không biết mình đã bị ghi nhận. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, chỉnh lý các quy định cưỡng chế để bảo đảm phù hợp và khả thi.
Kết luận, mức phạt tối đa 3 tỷ đồng với tổ chức và các biện pháp như cắt điện, nước hay hoãn xuất cảnh có thể tăng sức nặng thực thi, nhưng chỉ nên được thông qua khi điều kiện áp dụng được quy định đủ rõ. Đây vẫn là đề xuất trong dự thảo, không phải căn cứ để áp dụng ngay. Quốc hội và cơ quan soạn thảo cần cân đối mức phạt, thời hiệu theo từng lĩnh vực, đồng thời bảo vệ quyền được biết và quyền khiếu nại của người bị xử lý.
