Quy mô thu hồi đất đặt ra yêu cầu bảo đảm quyền lợi
Metro Thủ Dầu Một – TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 33,2 km, kết nối khu vực Bình Dương với trung tâm TP.HCM, với một phần tuyến đi ngầm và phần còn lại đi trên cao. Đây là dự án kết nối giao thông vùng, nhưng trước khi đem lại lợi ích đi lại, dự án đặt ra một bài toán lớn về đất đai và sinh kế của người dân dọc tuyến.
TP.HCM đã duyệt dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư với tổng vốn 36.586 tỷ đồng. Phạm vi dự kiến thu hồi khoảng 85,8 ha, ảnh hưởng 2.652 trường hợp. Con số này cho thấy giải phóng mặt bằng không phải thủ tục phụ có thể xử lý qua loa: cách đo đạc, xác minh và lập phương án sẽ quyết định mức độ công bằng mà từng hộ cảm nhận được.
Trong tổng số trường hợp bị ảnh hưởng, 2.092 trường hợp bị thu hồi một phần đất; 560 trường hợp bị thu hồi toàn bộ, gồm 558 hộ gia đình, cá nhân và 2 tổ chức. Vì vậy, tiến độ cần đi cùng minh bạch: một con số tổng thể chỉ có ý nghĩa khi quyền lợi và phương án của từng trường hợp được làm rõ.
Kiểm đếm đất là bước nền, không phải quyết định bồi thường cuối cùng
Công việc tại hiện trường đã bắt đầu. Ngày 19/10, phường Lái Thiêu tổ chức khảo sát, đo đạc, kiểm đếm và xác định nguồn gốc đất trong phạm vi giải phóng mặt bằng. Ngày 20/10, Chi nhánh Trung tâm Phát triển quỹ đất khu vực Bình Dương phối hợp với 7 phường thực hiện đo đạc, thống kê tài sản và xác minh đất phục vụ tuyến metro.
Tại Lái Thiêu, đoạn tuyến dài khoảng 4 km dự kiến ảnh hưởng 209 trường hợp, với khoảng 7,09 ha đất cần thu hồi. Tổ công tác ghi nhận hiện trạng nhà ở, công trình, cây trồng và tài sản gắn liền với đất. Làm kỹ khâu này giúp hạn chế sai lệch giữa thực tế và hồ sơ, đồng thời tạo căn cứ để xây dựng phương án bồi thường tái định cư.
Người dân cần lưu ý: việc kiểm đếm đất chưa đồng nghĩa với phương án bồi thường đã được chốt. Quyết định phê duyệt dự án bồi thường không thay thế các thủ tục thu hồi đất, xác định giá đất và phê duyệt phương án cụ thể. Chính sự phân biệt này cần được giải thích rõ tại địa bàn để tránh kỳ vọng sai hoặc tranh chấp về sau.
Tái định cư và tiến độ phải được xử lý song song
Theo kế hoạch, từ tháng 10/2026 đến tháng 2/2027, các địa phương sẽ tiếp tục điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, xây dựng giá đất và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Thành phố dự kiến rà soát quỹ nhà, đất tại các khu tái định cư hiện có ở phường Phú Lợi, Thuận An và khu vực liên quan; nếu cần sẽ nghiên cứu bổ sung theo nhu cầu thực tế. Nhu cầu tái định cư và tạm cư cụ thể chỉ được xác định sau khi hoàn tất kiểm đếm, xác minh điều kiện từng trường hợp và phê duyệt phương án. Thành phố cũng yêu cầu bảo đảm điều kiện bố trí tái định cư trước khi thu hồi đất với những trường hợp thuộc diện được bố trí.
TP.HCM hướng tới khởi công dự án vào cuối năm 2026 và dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2030. Mốc thời gian này tạo áp lực đẩy nhanh thủ tục, nhưng không nên biến tốc độ thành lý do rút ngắn khâu đối thoại, xác minh hay công khai phương án. Với 558 hộ dự kiến bị thu hồi toàn bộ đất, chất lượng giải phóng mặt bằng phải được đánh giá bằng cả tiến độ lẫn khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Kết luận: minh bạch quyết định sức thuyết phục của dự án
Quy mô 85,8 ha và 2.652 trường hợp khiến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trở thành một trong những phép thử quan trọng nhất của Metro Thủ Dầu Một. Đo đạc, kiểm đếm và xác minh nguồn gốc đất đã khởi động; bước kế tiếp phải biến dữ liệu hiện trường thành phương án cụ thể, dễ kiểm tra và được giải thích trực tiếp cho từng hộ.
Dự án có thể thúc đẩy kết nối giao thông, nhưng niềm tin của người dân sẽ phụ thuộc vào cách thực hiện ngay từ khâu giải phóng mặt bằng. Công khai căn cứ, làm rõ quyền lợi và bảo đảm tái định cư trước khi thu hồi đất đối với trường hợp đủ điều kiện không phải phần việc bên lề: đó là điều kiện để tiến độ có được sự đồng thuận.
