Cà phê không phải “thuốc chống ung thư” và vì sao định kiến này nguy hiểm
Uống cà phê hàng ngày là thói quen phổ biến, nhưng việc gán cho cà phê vai trò như một loại “thuốc chống ung thư” là cách hiểu sai, khiến nhiều người chủ quan với lối sống và bỏ qua những yếu tố nguy cơ quan trọng khác đối với sức khỏe lâu dài. Cà phê và sức khỏe luôn có mối liên hệ phức tạp, không thể thu gọn thành một khẩu hiệu đơn giản. Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận người uống cà phê thường xuyên có thể có nguy cơ mắc một số loại ung thư thấp hơn, trong đó có ung thư gan và ung thư nội mạc tử cung. Nhưng các bác sĩ nhấn mạnh điều này chỉ là mối liên quan, hoàn toàn chưa đủ để khẳng định cà phê có tác dụng phòng hay “trị” ung thư. Nếu bắt đầu hoặc tiếp tục uống chỉ vì tin rằng cà phê là “lá chắn ung thư”, bạn đang đặt niềm tin nhầm chỗ và có nguy cơ lơ là những yếu tố quan trọng hơn như chế độ ăn, vận động, ngủ đủ và tầm soát định kỳ.
Sai lầm 1: Biến cà phê thành “món tráng miệng” đầy đường và kem
Vấn đề lớn nhất trong thói quen uống cà phê không nằm ở hạt cà phê, mà ở thứ bạn cho thêm vào. Khi một ly cà phê đen bị “nhấn chìm” trong đường, siro, kem béo, sữa đặc, nó gần như trở thành món tráng miệng giàu năng lượng hơn là một thức uống kèm bữa sáng. Uống cà phê hàng ngày theo kiểu này đồng nghĩa bạn nạp thêm một lượng đường và calo đáng kể, làm khó việc kiểm soát cân nặng và sức khỏe chuyển hóa. Các bác sĩ khuyến nghị nên ưu tiên cà phê đen hoặc thêm một lượng nhỏ sữa, thay vì biến cà phê thành ly đồ uống ngọt đậm. Câu khẳng định dễ trích dẫn là: “Người uống cà phê có thể chọn cà phê đen hoặc thêm một chút sữa, điều đáng lưu tâm hơn là thói quen biến cà phê thành thức uống nhiều đường và calo”. Nếu đã lỡ quen ngọt, hãy giảm dần lượng đường và kem, thay vì cố “cai” trong một ngày.
Sai lầm 2: Lạm dụng cà phê, uống quá nhiều và quá nóng
Không ít người tin rằng càng uống nhiều cà phê càng tỉnh táo và “khỏe hơn”, nhưng đây là cách chơi đùa với hệ thần kinh và tiêu hóa. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ cho biết tổng lượng caffeine khoảng 400mg mỗi ngày nhìn chung không gây tác dụng bất lợi ở phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh. Với đa số người, 1–2 cốc mỗi ngày là mức phù hợp, miễn là không uống sát giờ ngủ. Uống quá nhiều caffeine có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh, bồn chồn, lo âu, khó chịu đường tiêu hóa hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ. Thói quen uống cà phê khi còn rất nóng cũng là nguy cơ tiềm ẩn: Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp đồ uống “rất nóng” trên 65°C vào nhóm có thể làm tăng nguy cơ ung thư thực quản. Nói thẳng, nếu bạn phải uống cà phê bỏng lưỡi để tỉnh, có lẽ điều bạn thiếu không phải là caffeine, mà là một giấc ngủ đủ.
Cà phê không chỉ là caffeine: Tác động lên đường ruột và não bộ
Giới khoa học ngày càng quan tâm tới mối liên hệ giữa cà phê và trục ruột – não, hệ thống giao tiếp hai chiều giữa đường tiêu hóa và não bộ thông qua nhiều cơ chế sinh học. Một nghiên cứu trên 62 người trưởng thành khỏe mạnh 30–50 tuổi cho thấy, nhóm thường xuyên uống khoảng 3–5 tách cà phê mỗi ngày có hệ vi sinh vật đường ruột khác với nhóm không uống. Khi họ phải ngừng cà phê 2 tuần rồi được uống trở lại (cả cà phê thường lẫn khử caffeine), các nhà khoa học ghi nhận những thay đổi nhất định trong hệ vi sinh vật và một số chất chuyển hóa. Điều thú vị là một số thay đổi xuất hiện ở cả hai nhóm, bất kể có caffeine hay không, cho thấy caffeine không phải yếu tố duy nhất tạo nên tác động của cà phê. Những hợp chất như axit chlorogenic, cafestol, kahweol, axit quinic và N-methylpyridinium đang được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa và ảnh hưởng đến phản ứng viêm.
Lời khuyên từ các bác sĩ để uống cà phê an toàn và hiệu quả mỗi ngày
Điểm chung trong lời khuyên của 6 bác sĩ ung thư là: nếu đã có thói quen uống cà phê hàng ngày, hãy tập trung chỉnh lại cách uống thay vì tôn sùng hay tẩy chay cà phê. Với người khỏe mạnh, cà phê cần được đặt trong tổng thể chế độ ăn và lối sống. Ba thay đổi đơn giản nhưng có ý nghĩa: giảm đường, kem và siro trong mỗi cốc; không lạm dụng caffeine; và tránh uống cà phê quá nóng. Người uống cũng nên để cà phê nguội bớt trước khi dùng. Với người nhạy cảm với caffeine, hoặc có tiền sử bệnh tim, rối loạn lo âu, mất ngủ, nên trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh lượng và thời điểm uống. Câu nói đáng trích dẫn ở đây: “Với người uống mỗi ngày, giảm đường và kem, không lạm dụng caffeine và không uống quá nóng là những thay đổi đơn giản, thiết thực hơn”. Cà phê an toàn không nằm ở loại hạt đắt tiền, mà ở thói quen uống và lối sống bạn đi kèm.
