Cà phê và ung thư: hiểu đúng ngay từ ngụm đầu tiên
Uống cà phê hàng ngày là thói quen phổ biến, nhưng cà phê không phải thuốc, không phải lá bùa chống ung thư, mà là một thức uống chứa caffeine và nhiều hợp chất sinh học có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực đến sức khỏe tùy cách bạn sử dụng và liều lượng mỗi ngày.
Một số nghiên cứu quan sát cho thấy người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ mắc một số loại ung thư thấp hơn, trong đó có ung thư gan và ung thư nội mạc tử cung. Tuy nhiên, đây chỉ là mối liên quan, không phải bằng chứng cho thấy cà phê là nguyên nhân giúp giảm nguy cơ bệnh. Các bác sĩ ung thư nhấn mạnh: không thể xem cà phê như một loại “thuốc chống ung thư”.
Bác sĩ Simran Padam cho biết các dữ liệu hiện có “chủ yếu cho thấy mối liên quan, chưa đủ để kết luận cà phê là nguyên nhân làm giảm nguy cơ ung thư”. Nói cách khác, cà phê và ung thư có thể đứng chung trong cùng một nghiên cứu, nhưng kết quả đó không cho bạn quyền uống cà phê rồi bỏ qua ăn uống, vận động và khám sức khỏe định kỳ.
Thói quen 1: Biến cà phê thành “cốc đường lỏng”
Nếu bạn nghĩ sức khỏe cà phê chỉ nằm ở hạt, còn muốn cho bao nhiêu đường, kem và siro vào cũng được, đó là sai lầm lớn. Một ly cà phê đã bị “nhấn chìm” trong sữa đặc, kem béo, siro ngọt gần như không còn là cà phê nữa mà trở thành một món tráng miệng giàu calo khó kiểm soát.
Các bác sĩ ung thư cho rằng điều đáng lo không phải là cà phê đen, mà là thói quen biến nó thành đồ uống quá nhiều đường và calo. Lượng đường và chất béo bổ sung làm tăng năng lượng của đồ uống; nếu tiêu thụ thường xuyên, chúng khiến việc kiểm soát lượng đường và calo trong khẩu phần khó khăn hơn. Điều này đe dọa cân nặng và sức khỏe chuyển hóa, từ đường huyết đến mỡ máu.
Theo bác sĩ Tingting Tan tại City of Hope, người thích cà phê có thể uống cà phê đen hoặc thêm một lượng nhỏ sữa. Một chút sữa không làm mất đi đặc tính của cà phê, nhưng thói quen “ngập đường ngập kem” lại khiến mọi lợi ích tiềm năng bị lu mờ. Nếu bạn muốn uống cà phê hàng ngày, hãy tập giảm dần lượng đường, coi cà phê ngọt đậm là món “thỉnh thoảng” chứ không phải lựa chọn mặc định.
Thói quen 2: Uống cà phê như thuốc phòng ung thư
Một trong những thói quen uống cà phê nguy hiểm nhất là tin rằng chỉ cần uống đều là đã “phòng ung thư”. Sự thật là cà phê có nhiều hợp chất tự nhiên như axit chlorogenic, cafestol, kahweol, axit quinic và N-methylpyridinium đang được nghiên cứu về đặc tính chống oxy hóa và khả năng ảnh hưởng đến phản ứng viêm. Nhưng nghiên cứu về hoạt chất không đồng nghĩa với việc ly cà phê trên tay bạn là thuốc điều trị hay phòng bệnh.
Các chuyên gia nhấn mạnh, từ những phát hiện này đến kết luận rằng uống cà phê có thể ngăn ngừa ung thư là một khoảng cách rất lớn. Bác sĩ Simran Padam nói rõ: các nghiên cứu hiện nay chủ yếu cho thấy mối liên quan, chưa chứng minh quan hệ nhân quả. Hai bác sĩ Rohit Gosain và Rahul Gosain cũng nhắc phải phân biệt giữa mối liên quan và quan hệ nhân quả.
Nhiều yếu tố khác ảnh hưởng nguy cơ ung thư: chế độ ăn, cân nặng, vận động, hút thuốc, uống rượu, tuổi tác, tiền sử gia đình. Vì vậy, lời khuyên bác sĩ là: “Không khuyến nghị người không uống cà phê bắt đầu uống chỉ vì muốn phòng ung thư”. Cà phê có thể là một phần của chế độ ăn, nhưng không phải thuốc, càng không phải cái cớ để trì hoãn thay đổi lối sống lành mạnh.
Thói quen 3: Lạm dụng caffeine và uống cà phê quá nóng
Nhiều người tin rằng uống càng nhiều cà phê càng tỉnh táo, càng làm việc tốt. Thực tế, đây là con đường ngắn nhất dẫn đến lệ thuộc caffeine, mất ngủ và nhiều rắc rối sức khỏe khác. Với đa số người trưởng thành khỏe mạnh, bác sĩ Simran Padam cho rằng 1–2 cốc mỗi ngày có thể là mức phù hợp. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cho biết tổng lượng caffeine khoảng 400 mg/ngày nhìn chung không gây tác dụng bất lợi ở phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh.
Uống quá nhiều caffeine có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh, bồn chồn, lo âu, khó chịu đường tiêu hóa hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ. Khả năng dung nạp caffeine khác nhau từng người, nên nếu bạn thấy tim đập nhanh, mất ngủ, hoặc run tay sau khi uống, đó là tín hiệu cần giảm lượng uống hoặc chuyển sang cà phê decaf, vốn vẫn giữ nhiều hợp chất thực vật có lợi. Người nhạy cảm với caffeine càng nên điều chỉnh lượng dựa trên phản ứng cơ thể, thay vì cố “chịu đựng” chỉ để làm việc thêm vài giờ.
Một rủi ro ít được để ý là nhiệt độ. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp đồ uống “rất nóng”, trên 65°C, vào nhóm có thể làm tăng nguy cơ ung thư thực quản. Việc thường xuyên sử dụng đồ uống ở nhiệt độ rất cao đã được ghi nhận liên quan đến nguy cơ này. Vì vậy, thay vì uống ngay khi cà phê vừa pha, hãy để nguội bớt đến mức dễ chịu; thói quen nhỏ này bảo vệ thực quản tốt hơn là bất kỳ loại kem hay siro nào bạn thêm vào.
Uống cà phê hàng ngày thế nào để có lợi cho sức khỏe?
Điểm chung trong lời khuyên bác sĩ là: hãy tập trung vào cách bạn uống, hơn là mơ về khả năng “chống ung thư” của cà phê. Với người uống mỗi ngày, giảm đường và kem, không lạm dụng caffeine và không uống quá nóng là những thay đổi đơn giản, thiết thực hơn. Đó là cách biến cà phê thành một phần cân bằng trong lối sống, thay vì một thói quen âm thầm gây hại.
Một tách cà phê đen hoặc pha ít sữa, không siro, với lượng 1–2 cốc mỗi ngày, phù hợp mức khuyến nghị chung, là lựa chọn an toàn cho đa số người trưởng thành khỏe mạnh. Nếu bạn nhạy cảm với caffeine, hãy lắng nghe cơ thể, điều chỉnh lượng hoặc chọn cà phê decaf. Quan trọng hơn, đừng bắt đầu uống cà phê chỉ vì nghe nói có thể phòng ung thư; nếu bạn đã uống, hãy uống một cách có ý thức.
Cà phê và ung thư là chủ đề còn nhiều nghiên cứu, nhưng sức khỏe của bạn thì không thể đợi thêm. Thay vì bám víu vào một thức uống, hãy đầu tư vào những điều đã được chứng minh: ăn uống lành mạnh, vận động đều, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, ngủ đủ giấc. Khi đó, tách cà phê buổi sáng sẽ là niềm vui nhỏ trong một nền tảng sống khỏe, chứ không phải “thuốc” bạn đặt quá nhiều kỳ vọng.
