Hợp tác đào tạo nghề Việt Nam – Australia: từ du học đến trụ cột chiến lược
Hợp tác đào tạo nghề giữa Việt Nam và Australia là quá trình hai nước cùng thiết kế, chuyển giao và triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng, gắn với tiêu chuẩn quốc tế và nhu cầu doanh nghiệp, nhằm hình thành lực lượng nhân lực chất lượng cao có khả năng làm việc trong môi trường toàn cầu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đây không còn là câu chuyện “du học một chiều”, mà đã trở thành trụ cột trong quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước khi hợp tác giáo dục Việt Nam Australia được mở rộng từ đào tạo, nghiên cứu đến đầu tư. Theo cơ quan quản lý giáo dục, Australia hiện là một trong những điểm đến được lựa chọn nhiều nhất của du học sinh Việt Nam với hơn 37.000 sinh viên đang học tập, đưa Việt Nam đứng thứ 5 về số lượng sinh viên quốc tế tại đây. Con số này phản ánh nhu cầu lớn về tiếp cận chuẩn đào tạo nghề hiện đại, nhưng cũng đặt áp lực phải chuyển một phần chất lượng đó về ngay trong nước.
Khung pháp lý mới và sự dịch chuyển sang đào tạo kỹ năng tại chỗ
Điểm đáng chú ý là hai bên đang hoàn thiện một khung pháp lý đủ mạnh để đưa hợp tác đào tạo nghề vào chiều sâu. Thỏa thuận hợp tác giáo dục và đào tạo giai đoạn 2024–2028 cùng với Bản ghi nhớ về hợp tác giáo dục nghề nghiệp dự kiến ký trong tháng 8/2026 tạo nền tảng pháp lý cho việc mở rộng giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và phát triển nhân lực chất lượng cao. Ở chiều thực thi, từ năm 2013, cơ quan phụ trách giáo dục nghề nghiệp của Việt Nam phối hợp với Học viện Chisholm chuyển giao chương trình đào tạo nghề theo tiêu chuẩn Australia. Đến nay đã có 12 bộ chương trình được chuyển giao, áp dụng tại 25 cơ sở, bồi dưỡng 318 giáo viên và đào tạo thí điểm 41 lớp thuộc 12 nghề. Đây là bước dịch chuyển mang tính chiến lược: thay vì chỉ đưa người học sang Australia, hệ thống chương trình đào tạo kỹ năng đang được “bản địa hóa” để nâng chất lượng ngay trong các trường nghề Việt Nam.
Cơ hội cho sinh viên Việt Nam: từ học phí đến tiếp cận ngành công nghệ chiến lược
Với sinh viên và nghiên cứu sinh, hợp tác giáo dục Việt Nam Australia mở ra cơ hội rất cụ thể chứ không dừng ở khẩu hiệu. Các trường đại học đối tác của Australia cam kết hỗ trợ học phí, sinh hoạt phí và kinh phí nghiên cứu, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình nhập học và kết nối với giáo sư hướng dẫn. Những hỗ trợ này giúp giảm gánh nặng tài chính và tăng khả năng tiếp cận chương trình đào tạo chất lượng cao, biến các suất học bổng thành công cụ thật sự để xây dựng nhân lực chất lượng cao thay vì đặc quyền cho số ít. Ở bậc phổ thông, chương trình SACE của bang Nam Australia được triển khai tại một số trường ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và Đồng Nai, đa dạng hóa lộ trình quốc tế cho học sinh Việt Nam. Đặc biệt, sáng kiến Trung tâm Xuất sắc về bán dẫn giữa một trường kỹ thuật hàng đầu của Việt Nam và Đại học Adelaide cho thấy người học Việt Nam bắt đầu được chạm tới những ngành công nghệ chiến lược, thay vì chỉ tập trung vào các nghề truyền thống.
Doanh nghiệp được gì từ hợp tác giáo dục nghề nghiệp?
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu, doanh nghiệp Việt Nam cần nhiều hơn những lao động được đào tạo bài bản về kỹ năng nghề, ngoại ngữ và tư duy công nghệ. Hợp tác đào tạo nghề với Australia đang dần trả lời nhu cầu đó bằng các mô hình gắn kết chặt chẽ giữa trường nghề và doanh nghiệp. Dự án "Thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp ngành logistics với giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam" đã hỗ trợ 16 trường cao đẳng, giúp chương trình đào tạo tiệm cận hơn với nhu cầu sử dụng lao động. Theo cơ quan quản lý, những kết quả hợp tác này không chỉ nâng chất lượng đào tạo nghề mà còn tăng khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của nền kinh tế trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Với hơn 160.000 cựu sinh viên Việt Nam tốt nghiệp tại Australia, trong đó có khoảng 17.000 người lấy bằng ngay tại Việt Nam thông qua chương trình liên kết, doanh nghiệp thực chất đang tiếp cận một nguồn nhân lực hai chuẩn: hiểu thị trường trong nước, nhưng quen với cách làm việc và tiêu chuẩn quốc tế.
Thách thức phía trước và yêu cầu “đồng thiết kế” chương trình đào tạo kỹ năng
Tuy mang lại nhiều cơ hội, hợp tác đào tạo nghề Việt Nam – Australia cũng đặt ra không ít thách thức. Nguy cơ lớn nhất là sự lệch pha giữa tốc độ mở rộng chương trình và khả năng hấp thụ của hệ thống trong nước: nếu chuẩn Australia được nhập khẩu mà thiếu điều chỉnh theo điều kiện Việt Nam, người học dễ rơi vào tình trạng "được học tốt" nhưng khó tìm việc phù hợp. Chưa kể khối doanh nghiệp nội địa vẫn chưa quen với việc đồng hành từ khâu xây dựng chương trình đến đánh giá đầu ra. Vì thế, các kế hoạch như tiếp tục triển khai Chương trình Aus4Skills giai đoạn 2026–2035, ưu tiên phát triển năng lực chuyên môn, ngoại ngữ và nghiên cứu cho đội ngũ giảng viên đại học và giáo dục nghề nghiệp cần được thiết kế theo hướng "đồng thiết kế" với doanh nghiệp. Khi hợp tác giáo dục Việt Nam Australia dịch chuyển mạnh sang nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nếu không có tiếng nói chủ động từ phía doanh nghiệp, cơ hội nâng năng lực cạnh tranh quốc gia có thể bị bỏ lỡ hoặc chỉ dừng ở vài dự án điểm.
