Bạo lực học đường không còn là chuyện “xử lý cho xong”
Phát hiện sớm bạo lực học đường là cách tiếp cận ưu tiên nhằm nhận diện kịp thời những bất thường về hành vi và tâm lý của học sinh, đánh giá nguy cơ xung đột hoặc tổn thương, từ đó triển khai các biện pháp phòng ngừa, can thiệp tâm lý học đường và hỗ trợ xã hội trước khi hành vi bạo lực bùng phát, thay thế dần cách ứng phó dựa trên trừng phạt sau sự cố. Trong bối cảnh liên tiếp xuất hiện các vụ nam sinh lớp 7 gây thương tích cho 5 bạn học bằng vật sắc nhọn tại một trường ở xã Thạnh An, TPHCM sáng 4/9 và vụ nam sinh khác lao vào siết cổ, đấm đá mợ ruột tại Phú Quốc, An Giang sáng 15/9, cách phản ứng “đợi xảy ra rồi kỷ luật” bộc lộ sự lỗi thời. Nếu nhà trường tiếp tục chỉ tập trung vào nội quy và hình phạt, chúng ta sẽ luôn chạy sau các bi kịch, thay vì giảm khả năng xảy ra chúng ngay từ trong gốc rễ.
TPHCM: chuyển từ xử lý sang nhận diện sớm và đánh giá nguy cơ
Điểm đáng chú ý ở TPHCM là sự dịch chuyển chính sách rất rõ: Sở GD&ĐT không chỉ yêu cầu xử lý sau khi có vụ việc, mà phối hợp với một trường đại học để tổ chức tập huấn về truyền thông giáo dục, tư vấn học đường và công tác xã hội cho hơn 700 cán bộ quản lý, giáo viên trên địa bàn. Việc nhấn mạnh quy trình phòng ngừa – phát hiện – can thiệp – xử lý thay vì chỉ chú trọng khâu cuối cho thấy nhận thức đã thay đổi: an toàn trường học không thể dựa vào bảo vệ cổng trường và biên bản kỷ luật, mà phải dựa trên khả năng nhận diện sớm nguy cơ. Một câu nói cần được trích lại: “Chương trình đặt trọng tâm vào quy trình phòng ngừa - phát hiện - can thiệp - xử lý”. Đây là lời khẳng định rằng phát hiện sớm bạo lực và bất ổn tâm lý phải trở thành hạ tầng chuyên môn, không phải phong trào theo mùa sau mỗi sự cố.
Tâm lý học đường trở thành trục chính của an toàn trường học
Điểm đáng kể nhất trong sự thay đổi là việc can thiệp tâm lý học đường được đặt vào trung tâm, chứ không còn là “dịch vụ phụ” nếu có kinh phí. Sau các vụ việc gây sốc, đại diện Sở GD&ĐT TPHCM nhìn nhận bạo lực học đường không phải chuyện vài học sinh cá biệt, mà là kết quả tương tác giữa tâm lý lứa tuổi, gia đình, văn hóa nhà trường và tác động mạng xã hội. Khi nguyên nhân nằm sâu trong cấu trúc tâm lý và môi trường, trừng phạt chỉ giải quyết được bề mặt. Chương trình tập huấn ở TPHCM vì thế không dừng ở việc hướng dẫn xử lý vi phạm, mà bao trùm cả nhận diện sớm bất ổn tâm lý, tư vấn và hỗ trợ học sinh, tăng cường kỹ năng sống, quản lý cảm xúc, thiết lập kênh phản ánh an toàn cho học sinh. Trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn của nhà trường được yêu cầu kết nối gia đình, cơ sở y tế, chuyên gia tâm lý và các đơn vị liên quan, cho thấy chiến lược an toàn trường học đã gắn chặt với hệ thống hỗ trợ sức khỏe tinh thần.
An Giang: lời nhắc về trách nhiệm phát hiện sớm và nêu gương
Sự việc nam sinh lớp 7 ở Phú Quốc siết cổ, đấm, đá mợ mình vì mâu thuẫn quanh chiếc điện thoại, chỉ dừng lại khi người lớn trong nhà can ngăn, là một lời cảnh báo khác: bạo lực học sinh không chỉ diễn ra trong sân trường. Điều đáng bàn là phản ứng của ngành giáo dục địa phương: thay vì chỉ giao công an xử lý, Sở GD&ĐT An Giang yêu cầu rà soát, tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng ứng xử; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm nêu gương của cán bộ quản lý và giáo viên. Quan trọng hơn, văn bản của Sở yêu cầu giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ tư vấn tâm lý học đường phải kịp thời phát hiện sớm những biểu hiện bất thường, nguy cơ hành vi lệch chuẩn, bạo lực để can thiệp kịp thời. Khi người lớn được đặt vào vị trí “máy radar” nhận diện nguy cơ, phòng ngừa bạo lực học sinh mới có cơ hội diễn ra trước khi hành vi vượt khỏi ngưỡng chịu đựng của gia đình và cộng đồng.
Từ xử lý sang phòng ngừa: thay đổi tư duy hay chỉ thêm một cuộc tập huấn?
Việc TPHCM tổ chức hai đợt tập huấn trong tháng 9 về phòng ngừa, phát hiện, can thiệp cho hơn 700 cán bộ giáo dục, cùng với văn bản tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và nhận diện cảm xúc của An Giang, cho thấy bộ khung chính sách đang dịch chuyển đúng hướng. Tuy vậy, câu hỏi quan trọng là: liệu những hoạt động này có đi vào lớp học hằng ngày hay dừng lại ở hội trường và văn bản? Để chuyển hẳn từ phản ứng sang phòng ngừa, giáo viên và cán bộ quản lý cần được đào tạo chuyên sâu về các dấu hiệu tâm lý và hành vi của nguy cơ bạo lực, được bảo vệ khỏi áp lực “giữ thành tích” khi báo cáo sự cố, và được hỗ trợ bởi đội ngũ tư vấn tâm lý học đường đủ người, đủ thẩm quyền. Kết luận ở đây không thể nhẹ nhàng: nếu nhà trường không chấp nhận thay đổi tư duy quyền lực – từ kiểm soát sang hỗ trợ – mọi nỗ lực phát hiện sớm bạo lực sẽ bị triệt tiêu bởi nỗi sợ bị “mất mặt” khi dám nhìn thẳng vào vấn đề.
