Phòng ngừa phải bắt đầu trước khi xung đột thành bạo lực
Phòng ngừa bạo lực học đường là quá trình nhận diện nguy cơ, hỗ trợ học sinh và can thiệp vào mâu thuẫn trước khi chúng leo thang thành hành vi gây tổn hại, đồng thời bảo vệ người bị ảnh hưởng nếu sự việc xảy ra. Tại hội nghị ở Hà Nội ngày 11/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo kêu gọi chuyển trọng tâm từ xử lý vụ việc đã xảy ra sang phòng ngừa chủ động. Đây là hướng đi cần thiết: kỷ luật sau sự cố không thể thay thế việc nhận ra sớm một học sinh đang bị cô lập, gặp khó khăn tâm lý hay vướng xung đột với bạn bè. Báo cáo tháng 9/2026 của 27 trong 34 sở giáo dục và đào tạo cho biết các địa phương đã phát hiện và hỗ trợ sớm 623 trường hợp có nguy cơ hoặc liên quan đến mâu thuẫn; đồng thời thực hiện hơn 356.200 lượt tư vấn, hỗ trợ tâm lý. Con số này cho thấy hoạt động hỗ trợ đã có quy mô, nhưng chưa tự chứng minh mọi em cần giúp đỡ đều được tiếp cận.
Việc phát hiện mâu thuẫn học sinh không thể dựa vào chờ đợi một vụ việc rõ ràng mới tìm hiểu. Giáo viên, phụ huynh và nhân viên tư vấn cần để ý những thay đổi trong quan hệ bạn bè, tâm lý, nguy cơ bị cô lập hoặc bắt nạt trên mạng. Khi xung đột trên mạng có thể chuyển thành bạo lực ngoài đời, còn hình ảnh sự việc tiếp tục lan truyền gây tổn thương, hỗ trợ cũng phải nối liền hai không gian đó và tôn trọng quyền riêng tư của học sinh. Ở đây, giá trị của con số 623 nằm ở tín hiệu về một cách tiếp cận sớm; thước đo quan trọng hơn là liệu học sinh có được lắng nghe và nhận hỗ trợ phù hợp trước khi nguy cơ tăng lên hay không.
Phát hiện sớm chỉ có ý nghĩa khi có người tiếp nối
Hỗ trợ sớm học sinh không thể dừng ở khâu ghi nhận dấu hiệu hay tổ chức một buổi tuyên truyền. Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu ba việc gắn bó với nhau: giáo dục kỹ năng để phòng ngừa, tư vấn học đường để phát hiện và can thiệp, cùng cơ chế phối hợp để xử lý và hạn chế tái diễn. Nếu một mắt xích thiếu người phụ trách hoặc thông tin không đến đúng nơi, học sinh có nguy cơ bị bỏ lại giữa lúc nhà trường, gia đình và các đơn vị liên quan đều nghĩ bên khác sẽ giải quyết.
Thực tế, năng lực phòng ngừa và phát hiện sớm còn bị giới hạn bởi thiếu nhân lực, chuyên môn, không gian và kinh phí; mạng lưới tư vấn học đường chưa đáp ứng yêu cầu, còn việc tiếp nhận thông tin và phối hợp giữa trường học, gia đình, công an, y tế và chính quyền địa phương chưa liền mạch. Khi mâu thuẫn xảy ra ngoài trường hoặc trên mạng, việc xác định đầu mối và phản hồi càng khó. Vì vậy, giao thêm nhiệm vụ cho trường mà không quy định rõ trách nhiệm, thẩm quyền, nguồn lực và cách đánh giá sẽ dễ biến chủ trương thành giấy tờ. Phụ huynh cần lắng nghe con mà không vội phán xét; nhà trường phải có quy trình để chuyển thông tin thành tư vấn, bảo vệ và theo dõi tiếp diễn biến.
Can thiệp nhanh, nhưng không được che giấu
Phòng ngừa không có nghĩa là né tránh trách nhiệm khi bạo lực đã xảy ra. Trong họp báo thường kỳ sáng 4/11, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đoàn Trung Kiên khẳng định vụ việc có dấu hiệu hình sự phải được chuyển cơ quan có thẩm quyền, tuyệt đối không bao che, che giấu hoặc xử lý nội bộ. Ranh giới này cần được giữ rõ: nhà trường có vai trò bảo vệ học sinh, ngăn sự việc tiếp diễn và hỗ trợ người bị ảnh hưởng, nhưng không thể thay cơ quan có thẩm quyền giải quyết dấu hiệu tội phạm.
Khi bạo lực xảy ra, trường học cần chấm dứt hành vi, bảo đảm an toàn, sơ cứu hoặc cấp cứu và hỗ trợ những người liên quan. Kỷ luật cũng phải đi cùng giáo dục, tư vấn và theo dõi để điều chỉnh hành vi, ngăn tái diễn; thông tin xử lý cần bảo vệ quyền riêng tư, danh dự và quyền lợi hợp pháp, nhất là của trẻ em. Cách làm này tránh hai cực đoan: xem nhẹ tổn hại bằng một cuộc hòa giải nội bộ, hoặc chỉ trừng phạt mà bỏ mặc nguyên nhân và nhu cầu hồi phục. Can thiệp đúng lúc cần cả sự minh bạch lẫn sự chăm sóc có trách nhiệm.
Biến chủ trương thành hỗ trợ thường ngày
Dữ liệu về phối hợp cho thấy nền tảng đã hình thành: 34 tỉnh, thành triển khai kế hoạch liên ngành; 11.787 cơ sở giáo dục ký thỏa thuận phối hợp với công an địa phương, đạt 95,66%; hơn 50.300 hoạt động tuyên truyền thu hút trên 11,6 triệu học sinh. Nhưng số buổi tuyên truyền hay văn bản phối hợp không thể thay cho năng lực tư vấn, đầu mối phản hồi và hỗ trợ sau can thiệp. Chính cơ quan quản lý cũng nhận định những thay đổi hiện có mới là bước đầu, trong khi nhiều điểm nghẽn vẫn tồn tại.
Bước tiếp theo phải là chuyển từ tuyên truyền đơn thuần sang thực hành kỹ năng, từ tư vấn theo từng vụ việc sang lắng nghe liên tục, và từ phối hợp trên văn bản sang cơ chế vận hành thực tế. Bộ cho biết sẽ tiếp thu ý kiến của giáo viên, cơ sở giáo dục, phụ huynh và chuyên gia để rà soát, bổ sung hoặc thay thế quy định khi cần; đồng thời nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung Nghị định 80/2017 về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường. Kết luận không nên dừng ở lời kêu gọi nhà trường quan tâm hơn: phòng ngừa chỉ đáng tin khi mỗi dấu hiệu được tiếp nhận, có người chịu trách nhiệm và học sinh được theo dõi, hỗ trợ đến khi nguy cơ thực sự giảm.
