Luật Lindsey O. Graham: cú xoay trục từ trừng phạt Nga sang gây sức ép lên châu Á
Luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran là một đạo luật trừng phạt Nga Mỹ tập trung vào lĩnh vực năng lượng, cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế dầu khí 100% với các nước mua nhiều dầu khí Nga, nhằm vừa siết nguồn thu chiến tranh của Moskva vừa gây sức ép lên các đối tác thương mại lớn như Trung Quốc và Ấn Độ. Hạ viện Mỹ do Đảng Cộng hòa kiểm soát đã thông qua dự luật ngày 16/9 với 262 phiếu thuận và 159 phiếu chống, mở đường cho gói trừng phạt quy mô lớn nhất kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Thượng viện trước đó đã phê chuẩn với tỷ lệ 86-11, và ngày 18/9, Nhà Trắng xác nhận Tổng thống Trump ký ban hành đạo luật chỉ hai ngày sau khi Hạ viện bỏ phiếu. Việc thông qua nhanh chóng cho thấy Washington quyết tăng sức ép kinh tế lên Nga trong bối cảnh chiến sự Ukraine đã kéo dài mà chưa thấy lối thoát.
Thuế dầu khí 100%: vũ khí kinh tế mới, rủi ro cũ cho kinh tế toàn cầu
Điểm gây tranh luận nhất trong đạo luật là điều khoản thuế dầu khí 100% nhằm vào các nước nằm trong nhóm mua nhiều dầu khí Nga nhất, một công cụ trừng phạt năng lượng Nga vừa trực diện vừa đầy rủi ro. Điều khoản này cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế tối đa 100% lên hàng hóa của năm quốc gia nhập khẩu dầu mỏ và khí đốt Nga nhiều nhất, dù văn bản không nêu đích danh nhưng mục tiêu hiển nhiên là Trung Quốc và Ấn Độ. Nói cách khác, Washington đang biến chính sách trừng phạt Nga thành đòn bẩy thương mại toàn cầu, sẵn sàng đánh vào các nền kinh tế châu Á nếu họ tiếp tục là khách hàng lớn của năng lượng Nga. Đây là sự trộn lẫn giữa an ninh quốc gia, chiến tranh Ukraine và chiến tranh thương mại, đẩy hệ thống thương mại quốc tế thêm một bước xa khỏi các quy tắc cũ vốn dựa trên tự do hóa và dự đoán được.
Tác động với Trung Quốc, Ấn Độ và châu Á: từ chiến trường Ukraine sang bàn đàm phán thương mại
Trung Quốc và Ấn Độ – hai khách hàng năng lượng hàng đầu của Moskva – gần như bị nêu đích danh trong các phân tích về đối tượng chịu tác động trực tiếp của mức thuế dầu khí 100% này. Về lý thuyết, thuế quan nặng sẽ làm chi phí xuất khẩu sang Mỹ tăng, buộc Bắc Kinh và New Delhi phải cân nhắc lại mức độ phụ thuộc vào dầu khí Nga. Nhưng về thực chất, đây là đòn bẩy thương lượng: Washington dùng trừng phạt năng lượng Nga để yêu cầu Trung Quốc không chỉ giảm nhập khẩu từ Nga mà còn cắt bớt quan hệ thương mại với Iran trong chiến dịch “Operation Economic Outcast”. Điều này đặt các nước châu Á vào thế khó: hoặc chấp nhận điều chỉnh chiến lược năng lượng, hoặc đối mặt nguy cơ mất thị trường Mỹ – một cái giá không hề nhỏ với bất kỳ nền kinh tế định hướng xuất khẩu nào.
Biến số trước thượng đỉnh Mỹ – Trung: trừng phạt Nga hay con bài thương lượng của Trump?
Đạo luật Lindsey O. Graham được thông qua đúng thời điểm Bắc Kinh chuẩn bị gửi Chủ tịch Tập Cận Bình tới Washington, biến nó thành quân bài mặc cả công khai trên bàn đàm phán Mỹ – Trung. Trong khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ và Phó Thủ tướng Trung Quốc đang bàn về giảm thuế nông sản và gia hạn đình chiến thương mại, Nhà Trắng bổ sung thêm một cây gậy mới: nguy cơ áp thuế tới 100% nếu Bắc Kinh duy trì mức nhập khẩu năng lượng Nga hiện tại. Những người ủng hộ coi đây là cách “tối đa hóa sức ép” để buộc Nga phải trả giá cho chiến dịch quân sự ở Ukraine, trong khi những người hoài nghi nhìn thấy một kịch bản quen thuộc: Tổng thống Trump giữ trong tay quyền áp thuế rất rộng, có thể được dùng linh hoạt không chỉ với Nga mà với bất kỳ đối tác nào Washington muốn gây sức ép trong tương lai.
Kết luận: Trừng phạt Nga Mỹ hay mở kỷ nguyên mới của thuế quan địa chính trị?
Bản chất của đạo luật Lindsey O. Graham không chỉ là thêm một gói trừng phạt năng lượng Nga, mà là sự hợp thức hóa một mô hình mới: dùng thuế quan cực đoan như công cụ chiến lược đa mục tiêu – từ Ukraine, Iran đến quan hệ với Trung Quốc và Ấn Độ. Sức ép kinh tế lên Nga là rõ ràng khi Washington nhắm thẳng vào năng lượng, quốc phòng và cả “hạm đội bóng tối” chở dầu của Moskva. Nhưng cái giá tiềm ẩn là sự bất ổn kéo dài cho hệ thống thương mại toàn cầu, khi mọi nước nhập khẩu dầu khí Nga đều có thể trở thành mục tiêu. Việc Tổng thống Ukraine Zelensky kêu gọi thực thi đạo luật “đầy đủ và nhanh nhất có thể” phản ánh kỳ vọng của Kyiv, còn phần còn lại của thế giới sẽ phải chuẩn bị cho một kỷ nguyên trong đó biên giới giữa trừng phạt, thuế quan và chiến tranh thương mại ngày càng mờ đi.
