Metro hiệu quả khi gắn với nơi người dân sống
Đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) là cách tổ chức không gian đô thị, trong đó nhà ở, dịch vụ và việc làm được kết nối với các đầu mối vận tải để những chuyến đi thường ngày thuận tiện hơn. Đây là điểm đáng chú ý trong cách Singapore phát triển metro Singapore: đường sắt không đứng riêng như một công trình, mà được đặt trong mạng lưới phục vụ đời sống cư dân. Tại Bidadari, nhà ở, xe buýt, đường sắt và các dịch vụ thiết yếu được xem xét trong cùng định hướng quy hoạch. Cách tiếp cận ấy đáng quan tâm vì một ga tàu gần nhà chưa đủ để thay đổi thói quen đi lại nếu người dân vẫn khó đến ga hoặc phải đi xa để tìm trường học, nơi mua sắm và không gian sinh hoạt. Giá trị của TOD nằm ở sự ăn khớp giữa hạ tầng và nhịp sống, chứ không chỉ ở số tuyến đường sắt được xây dựng.
Bidadari cho thấy kết nối cần bắt đầu từ quy hoạch
Ngày 20-4-2025, bến xe buýt Woodleigh đi vào hoạt động trong tổ hợp Woodleigh Village, bổ sung đầu mối trung chuyển cho khu đô thị Bidadari và kết nối với ga MRT Woodleigh trên tuyến Đông Bắc. Đến tháng 1-2026, Cơ quan Phát triển nhà ở Singapore thông báo hoàn thành 12 dự án nhà ở công cộng tại Bidadari, với 8.872 căn hộ trên diện tích khoảng 93ha. Những con số này cho thấy quy hoạch khu dân cư không nên tách rời việc tổ chức giao thông và dịch vụ. Khi bến xe, ga tàu và nơi ở được nối với nhau, hành khách có thể chuyển phương tiện trong cùng một hành trình; xe buýt còn đưa cư dân đến trung tâm thương mại, khu ăn uống, trường học và địa điểm sinh hoạt cộng đồng, kể cả những người ở xa ga MRT. Đây là khác biệt giữa xây một nhà ga và xây dựng một mạng lưới thực sự hữu dụng.
Đường đến ga cũng là một phần của giao thông
Nếu quãng đường từ nhà đến ga thiếu an toàn hoặc gây khó chịu, lời mời gọi sử dụng giao thông công cộng sẽ mất sức thuyết phục. Singapore có khí hậu nóng ẩm và mưa lớn, nên ngay cả lối đi không quá dài cũng có thể trở thành trở ngại cho người đi bộ. Qua chương trình Walk2Ride, nước này bổ sung khoảng 200km lối đi có mái che trên toàn quốc; các tuyến giúp hành khách tránh nắng mưa khi tiếp cận phương tiện công cộng. Lối tiếp cận không bậc, ghế chờ ưu tiên, phòng chăm sóc trẻ nhỏ và thang máy tại cầu vượt cũng cho thấy chất lượng kết nối phải tính đến người cao tuổi, người hạn chế vận động và gia đình có con nhỏ. Trong các khu vực thuộc chương trình Friendly Streets, phạm vi lối đi có mái che có thể lên tới 800m. Đó là cách quy hoạch đô thị biến khoảng cách trên bản đồ thành hành trình dễ sử dụng hơn.
TOD không thể chỉ dừng ở nhà ga
Bài học của Singapore không phải cứ đặt nhà ở cạnh đường sắt là tự động giảm phụ thuộc vào xe cá nhân. TOD đòi hỏi giao thông công cộng gắn với cách bố trí nhà ở, thương mại, dịch vụ và việc làm; đồng thời, những nhu cầu thiết yếu phải được tiếp cận thuận tiện bằng đi bộ hoặc xe đạp. Điều đó càng có ý nghĩa khi mở rộng đường sắt trong khu vực đã có dân cư, đường sá và hạ tầng vốn gặp nhiều khó khăn thi công. Mạng lưới xe đạp của Singapore được đặt mục tiêu đạt khoảng 1.300km vào năm 2030, còn giai đoạn đầu tuyến Jurong Region dự kiến mở cửa vào giữa năm 2028, chậm khoảng sáu tháng so với kế hoạch trước đó; trong thời gian chờ tuyến mới, LTA dự kiến bổ sung xe buýt trung chuyển vào cuối năm 2027. Những bước tiếp nối này nhắc rằng giao thông thuận tiện cần cả kế hoạch dài hạn lẫn phương án phục vụ người dân trong lúc chờ hạ tầng.
Kết luận, metro Singapore phát huy giá trị khi được tính cùng nhà ở, dịch vụ và những đoạn đường người dân đi bộ mỗi ngày. Mô hình đô thị TOD vì thế không chỉ là câu chuyện quanh nhà ga, mà là lựa chọn về cách tổ chức toàn đô thị: đưa các điểm đến cần thiết lại gần nhau và làm cho giao thông công cộng dễ tiếp cận. Với những thành phố đang chịu áp lực ùn tắc, mở rộng đường không thể thay thế cho quy hoạch đồng bộ. Một hành trình tốt bắt đầu từ cửa nhà, nối qua lối đi an toàn, xe buýt và đường sắt, rồi đưa người dân đến nơi họ cần đến.
