Từ chương trình biểu diễn đến một mô hình phát triển
Thành phố Âm nhạc là mô hình phát triển văn hóa đô thị đưa âm nhạc vào đời sống thường nhật, kết nối sân khấu chuyên nghiệp với không gian cộng đồng để cải thiện trải nghiệm sống và bồi đắp bản sắc địa phương. Với Hải Phòng, đây không nên chỉ là danh hiệu gắn với vài sự kiện lớn, mà là một lựa chọn phát triển: dùng văn hóa như nguồn lực nội sinh, đồng thời mở thêm cơ hội để người dân sáng tạo và tiếp cận nghệ thuật.
Hướng đi ấy đã có dấu mốc cụ thể. Cuối tháng 8, chương trình hòa nhạc “Những miền âm thanh” tại Nhà hát Hoa Phượng quy tụ năm nghệ sĩ, do Hội Nhạc cổ điển Việt Nam phối hợp tổ chức; sự kiện mở đầu quá trình hợp tác với UBND thành phố nhằm xây dựng Hải Phòng thành “Thành phố Âm nhạc”. Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 14/1/2026 đặt nền tảng triển khai mô hình trong chiến lược giai đoạn 2026–2030.
Ý nghĩa của quyết định không nằm ở số lượng hòa nhạc được tổ chức, mà ở câu hỏi khó hơn: liệu âm nhạc đô thị có thể trở thành một phần bền vững của đời sống văn hóa, thay vì chỉ tạo điểm nhấn ngắn hạn?
Khi âm nhạc rời khán phòng
Nhà hát Hoa Phượng tạo không gian cho hòa nhạc, nhạc đại chúng và nhiều hình thức biểu diễn, nhưng một mô hình thành phố âm nhạc chỉ chạm tới số đông khi người dân gặp nghệ thuật ngoài những dịp đặc biệt. Nghệ thuật đường phố tại phố đi bộ dải trung tâm, kế hoạch mở rộng không gian biểu diễn ở phố đi bộ 53 Lạch Tray và các chương trình thuộc Đề án Sân khấu Truyền hình Hải Phòng đang mở rộng những điểm tiếp cận ấy.
Ở phường Kiến An, khu vực hồ Hạnh Phúc được làm mới bằng các hoạt động văn hóa, nghệ thuật kết hợp ẩm thực, thương mại và vui chơi. Với người dân, giá trị không chỉ là được xem biểu diễn: một điểm đến cuối tuần đông vui còn tạo thêm lựa chọn thư giãn ngay trong thành phố. Hoàng Trọng Chinh, người dân xã An Lão, bày tỏ mong muốn có thêm chương trình vào cuối tuần để người dân vui chơi, giải trí.
Đó là cách âm nhạc gắn với chất lượng sống bằng những trải nghiệm gần gũi, dễ tham gia. Tuy nhiên, không gian đông đúc tự nó chưa tạo nên đời sống văn hóa phong phú; hoạt động cần đủ thường xuyên, đa dạng và phù hợp với nhiều nhóm công chúng.
Bản sắc phải được nghe thấy trong đời sống
Âm nhạc có thể làm thành phố hấp dẫn hơn, nhưng bản sắc đô thị không thể hình thành bằng cách sao chép một lịch diễn hay dựng thêm sân khấu. Hải Phòng cần tạo dấu ấn riêng trong cách kết nối âm nhạc với không gian, cộng đồng và những đặc trưng của đất Cảng. Tại Kiến An, địa phương kỳ vọng các hoạt động nghệ thuật góp phần thúc đẩy kinh tế đêm, phát triển công nghiệp văn hóa và kiến tạo bản sắc riêng.
Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu mở rộng người tham gia: không chỉ nghệ sĩ biểu diễn mà còn có học sinh, tài năng trẻ, các câu lạc bộ và khán giả ở khu vực ngoại thành. Lịch biểu diễn định kỳ, chương trình theo chủ đề, giáo dục âm nhạc và sân chơi cộng đồng có thể tạo nền tảng để công chúng cùng hình thành đời sống nghệ thuật, thay vì chỉ tiếp nhận những chương trình được đưa đến.
Các chương trình gắn âm nhạc với du lịch biển, di sản, ẩm thực và kinh tế ban đêm cũng có thể làm phong phú trải nghiệm của khách, đồng thời nối hoạt động văn hóa với sức sống kinh tế địa phương. Nhưng hiệu quả ấy chỉ bền khi nội dung có chất riêng và không gian phục vụ người dân trước hết.
Thước đo là sự hiện diện thường xuyên
Bước tiếp theo là chuyển từ các sự kiện riêng lẻ sang một hệ sinh thái có nhịp hoạt động rõ ràng: biểu diễn định kỳ, địa điểm đa dạng, cơ hội học và sáng tạo, cùng cách tổ chức khuyến khích cộng đồng tham gia. Quảng trường, công viên, phố đi bộ và khu dân cư có thể bổ sung cho nhà hát, giúp âm nhạc tiếp cận gần hơn với nhịp sinh hoạt hằng ngày.
Đây cũng là phép thử thực tế của mô hình. Nếu người dân chỉ gặp âm nhạc trong một vài đêm diễn, thành phố mới có chương trình chứ chưa có hệ sinh thái. Nếu hoạt động được duy trì, có không gian cho nhiều thể loại và khơi gợi sự tham gia, âm nhạc có thể bồi dưỡng sức sáng tạo, làm phong phú đời sống văn hóa và tăng sự gắn bó với nơi chốn.
Thành phố Âm nhạc vì thế nên được đánh giá không chỉ qua sân khấu đông khán giả, mà qua mức độ nghệ thuật hiện diện trong đời sống thường nhật và dấu ấn riêng mà cộng đồng cùng tạo nên. Khi âm nhạc trở thành cầu nối giữa con người với thành phố, Hải Phòng mới có thể biến mục tiêu văn hóa thành chất lượng sống và bản sắc đô thị cụ thể.
