Lệnh cấm là hàng rào bảo vệ, không phải đổi hướng chính sách
Thông tư 63/2026/TT-BKHCN là quy định công bố danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu, gồm điện thoại, máy tính và nhiều nhóm thiết bị khác, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đây là bước siết thực thi có chủ đích: bảo vệ người tiêu dùng và môi trường trước khi hàng công nghệ hết vòng đời bị đẩy vào thị trường trong nước. Ngày 4/11, tại họp báo thường kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Cục trưởng Nguyễn Khắc Lịch giải thích rằng danh mục mới nhằm đồng bộ pháp luật về công nghiệp công nghệ số và quản lý ngoại thương, đồng thời cập nhật mã HS để cơ quan chức năng nhận diện hàng hóa rõ hơn. Việc quản lý nhập khẩu sản phẩm công nghệ thông tin cũ đã được áp dụng từ năm 2007; vì vậy, quy định này thay thế và cập nhật khuôn khổ hiện hành, chứ không mở ra một lệnh cấm hoàn toàn chưa từng có.
Điện thoại cũ có thể kéo theo rủi ro mới
Tác động với người dùng không chỉ nằm ở việc nguồn cung điện thoại đã qua sử dụng nhập khẩu bị hạn chế. Thiết bị xuống cấp có thể mang pin chai phồng, gây cháy nổ; thiết bị chứa mã độc hoặc dữ liệu chưa được xóa an toàn có thể làm lộ thông tin cá nhân. Khi máy móc hỏng hóc và linh kiện thải loại vào trong nước, việc xử lý còn làm tăng gánh nặng rác thải điện tử độc hại. Cơ quan quản lý cho biết việc kiểm soát nhóm hàng này nhằm bảo vệ an toàn thông tin, sức khỏe người sử dụng và môi trường, đồng thời ngăn Việt Nam thành nơi tiếp nhận phế thải công nghệ từ nước ngoài. Đây là lý do lệnh cấm có ý nghĩa vượt khỏi chuyện chất lượng món hàng: nó chặn rủi ro từ khâu nhập khẩu trước khi người mua, cộng đồng và môi trường phải gánh hậu quả.
Danh mục rộng, nhưng cần căn cứ mã hàng
Phạm vi quy định không dừng ở điện thoại thông minh. Phụ lục Thông tư 63/2026 liệt kê máy tính và thiết bị xử lý dữ liệu tự động thuộc các nhóm mã HS 8470, 8471; điện thoại di động cùng thiết bị truyền, nhận âm thanh, hình ảnh và dữ liệu thuộc nhóm 8517. Danh mục còn có micro, loa, tai nghe, máy ảnh, máy quay, thiết bị thu phát vô tuyến, màn hình, máy chiếu và một số linh kiện, phụ kiện đã qua sử dụng. Vì thế, không nên suy luận rằng mọi món đồ điện tử cũ đều đương nhiên bị cấm: việc phân loại phải dựa vào mã HS và các quy định liên quan. Doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và đào tạo vẫn có thể nhập một số thiết bị cũ phục vụ sản xuất, nghiên cứu hoặc giảng dạy nếu đáp ứng điều kiện pháp luật và hàng hóa không thuộc danh mục cấm.
Hiệu quả phụ thuộc vào thực thi trước và sau ngày hiệu lực
Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 và thay thế Thông tư 11/2018/TT-BTTTT. Khoảng thời gian chuẩn bị trước khi quy định áp dụng cần được dùng để hướng dẫn doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và đào tạo về thủ tục ngoại lệ, đồng thời ngăn hàng phế thải thẩm lậu qua biên giới. Nếu khâu kiểm soát yếu, lệnh cấm trên giấy khó ngăn được dòng hàng chất lượng thấp; nếu thủ tục quá mơ hồ, các nhu cầu sản xuất và nghiên cứu hợp lệ lại có thể bị vướng. Chính sách vì thế cần đi cùng thực thi nhất quán và phân loại minh bạch. Cấm nhập thiết bị cũ là lựa chọn hợp lý khi mục tiêu là chặn rác thải điện tử và giảm nguy cơ cho người dùng, nhưng thành công sẽ được quyết định bởi việc bảo vệ thị trường mà không cản trở những trường hợp sử dụng thiết bị cũ có ích, đúng quy định.
