Lệnh cấm nhắm vào hàng nhập khẩu, không phải mọi thiết bị cũ
Thông tư 63/2026/TT-BKHCN quy định danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu vào Việt Nam, chứ không cấm chung việc mua bán, trao đổi hay sử dụng thiết bị cũ trong nước. Đây là điểm người tiêu dùng và doanh nghiệp cần nắm rõ để tránh hiểu lầm rằng điện thoại cũ hay máy tính cũ đang lưu thông hợp pháp sẽ phải rời khỏi thị trường. Từ ngày 1/1/2027, điện thoại thông minh, máy tính và nhiều sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng thuộc danh mục sẽ không được nhập khẩu. Vì vậy, quy định chủ yếu đặt giới hạn tại cửa khẩu: hàng hóa nằm trong danh mục không thể được đưa từ nước ngoài vào Việt Nam, còn giao dịch nội địa là câu chuyện khác.
Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư 63 ngày 27/10/2026, thay thế quy định trước đó và công bố danh mục hàng hóa kèm mã số HS. Cách tiếp cận bằng mã HS giúp xác định phạm vi cấm cụ thể hơn, nhưng cũng đòi hỏi đơn vị nhập khẩu kiểm tra đúng mã hàng thay vì chỉ dựa vào tên gọi thông thường của thiết bị.
Mã HS quyết định phạm vi hàng hóa bị cấm
Danh mục bao gồm nhiều nhóm thiết bị công nghệ thông tin, điện tử và viễn thông đã qua sử dụng. Các nhóm đáng chú ý có máy tính và thiết bị xử lý dữ liệu, điện thoại và thiết bị truyền nhận dữ liệu, cùng một số sản phẩm âm thanh, hình ảnh, màn hình và thiết bị thu phát tín hiệu. Bộ phận, phụ kiện, cụm linh kiện và linh kiện đã qua sử dụng cũng có thể thuộc diện điều chỉnh nếu nằm trong danh mục. Không nên suy đoán phạm vi chỉ từ tên sản phẩm: mã HS mới là căn cứ tra cứu quan trọng.
Cách áp dụng mã HS phụ thuộc mức độ chi tiết của danh mục: nếu quy định đến nhóm 4 chữ số hoặc phân nhóm 6 chữ số, lệnh cấm bao trùm các mã HS 8 chữ số thuộc nhóm tương ứng; nếu nêu cụ thể mã 8 chữ số, phạm vi chỉ áp dụng với mã đó. Doanh nghiệp nhập khẩu nên đối chiếu mô tả hàng hóa và mã HS trước khi ký giao dịch hoặc làm thủ tục. Thiết bị tân trang có mã HS thuộc danh mục cấm cũng không được nhập khẩu, nên việc sửa chữa hay thay linh kiện không tự động đưa sản phẩm ra ngoài phạm vi quy định.
Người dân vẫn có thể mua bán thiết bị cũ trong nước
Lệnh cấm nhập khẩu không đồng nghĩa với cấm mua bán thiết bị cũ tại thị trường nội địa. Một người bán lại điện thoại đã dùng hoặc mua máy tính cũ từ cửa hàng trong nước không mặc nhiên vi phạm chỉ vì sản phẩm đã qua sử dụng. Người dân vẫn có thể mua bán, trao đổi điện thoại, máy tính, máy ảnh cũ đang lưu thông hợp pháp; các cửa hàng cũng có thể tiếp tục mua bán, sửa chữa và trao đổi thiết bị có nguồn gốc hợp pháp, với điều kiện tuân thủ các quy định liên quan.
Điều cần lưu ý là nguồn gốc và tính hợp pháp của hàng hóa. Quy định không phải giấy phép để kinh doanh thiết bị không rõ xuất xứ, cũng không xóa bỏ các nghĩa vụ khác về chất lượng, an toàn hay bảo vệ người tiêu dùng. Với người mua, nên hỏi rõ nguồn gốc và tình trạng thiết bị; với cửa hàng, cần phân biệt hàng đang lưu thông trong nước với hàng định nhập khẩu. Nói cách khác, mua bán thiết bị cũ trong nước vẫn có thể tiếp diễn, nhưng hoạt động nhập khẩu thuộc danh mục cấm thì không.
Mục tiêu là giảm rác thải và rủi ro cho người tiêu dùng
Cơ quan chức năng cho biết chính sách nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, môi trường và hỗ trợ thị trường công nghệ trong nước phát triển lành mạnh. Một lý do đáng kể là ngăn nguy cơ Việt Nam trở thành nơi tiếp nhận thiết bị điện tử cũ, chất lượng thấp hoặc rác thải điện tử từ nước ngoài. Thiết bị đã dùng lâu có thể xuống cấp, không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; phần cứng không rõ nguồn gốc hoặc bị can thiệp còn có thể gây rủi ro về an toàn thông tin và dữ liệu cá nhân. Pin, linh kiện hư hỏng cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ.
Đây là mục tiêu có cơ sở, nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc vào việc thực thi danh mục và kiểm tra đúng mã hàng. Doanh nghiệp nên rà soát kế hoạch nhập khẩu trước khi quy định có hiệu lực; người tiêu dùng không cần hiểu lệnh cấm như dấu chấm hết cho thị trường đồ công nghệ đã qua sử dụng. Ranh giới then chốt vẫn là hàng cũ nhập khẩu thuộc danh mục bị cấm so với thiết bị có nguồn gốc hợp pháp đang được giao dịch trong nước.
