Cửa sổ thời gian không kể hết khả năng cứu não
Thuốc tiêu sợi huyết là phương pháp dùng thuốc đường tĩnh mạch để làm tan cục máu đông gây tắc mạch, qua đó khôi phục dòng máu đến mô não còn khả năng sống. Trong đột quỵ, quyết định sử dụng không chỉ dựa vào số giờ từ lúc khởi phát mà còn cần cân nhắc hình ảnh não, loại tắc mạch và nguy cơ điều trị.
Trường hợp được bác sĩ Nguyễn Huy Thắng chia sẻ cho thấy cách tiếp cận này có thể mở thêm lựa chọn trong những ca đến muộn: một cụ bà gần 80 tuổi nhập viện ở giờ thứ 15, liệt nửa người và có điểm NIHSS cao. CT mạch máu ban đầu không thấy tắc động mạch lớn; phân tích kỹ hơn phát hiện tắc ở các nhánh M2, M3 của động mạch não giữa. Bệnh nhân được chụp MRI tưới máu, rồi tiêm Tenecteplase khoảng giờ thứ 16 sau khi gia đình được giải thích lợi ích và nguy cơ.
Điểm đáng chú ý không phải là một “phép màu” có thể áp dụng đại trà, mà là việc bác sĩ tìm được căn cứ hình ảnh để cân nhắc điều trị khi khung thời gian thông thường đã qua.
Hình ảnh tưới máu quyết định phần não còn cơ hội
MRI tưới máu với phần mềm RAPID AI cho thấy sự khác biệt giữa lõi nhồi máu đã tổn thương và vùng thiếu máu chưa hoại tử hoàn toàn. Vùng tranh tối tranh sáng ấy có thể hồi phục nếu được tái tưới máu kịp thời; đây là cơ sở để ê-kíp cân nhắc mở rộng cửa sổ điều trị, chứ không phải đồng hồ được bỏ qua.
Theo số liệu được nhóm điều trị công bố, vùng não thiếu máu đo được 41 ml trước can thiệp trở về 0 khi đánh giá lại; nhóm ước tính khoảng 26 ml mô não có nguy cơ nhồi máu, hoại tử đã được bảo tồn. Sau điều trị, tri giác, vận động và ngôn ngữ của bệnh nhân cải thiện đáng kể.
Kết quả đó đáng khích lệ, nhưng cần đọc đúng giới hạn: đây là một ca được lựa chọn theo hình ảnh và thực hiện trong bối cảnh thử nghiệm lâm sàng. Không thể suy ra mọi bệnh nhân đến muộn đều phù hợp với Tenecteplase. Cứu não đột quỵ đòi hỏi chọn đúng người bệnh, cân bằng lợi ích với nguy cơ và theo dõi bởi đội ngũ chuyên môn.
Mở rộng điều trị không phải lời mời trì hoãn
Trước đây, tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch thường được cân nhắc trong 4,5 giờ đầu; một số trường hợp có thể điều trị muộn hơn theo tiêu chuẩn hình ảnh. Năm 2025, nghiên cứu HOPE của các nhà khoa học Trung Quốc ghi nhận lợi ích của Tenecteplase trong cửa sổ đến 24 giờ ở bệnh nhân được tuyển chọn bằng hình ảnh học. Tuy nhiên, bằng chứng mới mở rộng khả năng đánh giá chứ không biến 24 giờ thành thời gian chờ an toàn.
Lựa chọn phương pháp cũng phụ thuộc vị trí tắc. Với tắc các động mạch kích thước trung bình, lấy huyết khối cơ học chưa cho thấy hiệu quả rõ ràng trong các thử nghiệm được bác sĩ nêu; mạch nhỏ còn khiến thao tác khó và nguy cơ biến chứng đáng lưu ý. Vì vậy, quyết định dùng thuốc trong ca này phản ánh sự phối hợp giữa hình ảnh, loại tổn thương và đánh giá chuyên khoa, không phải ưu thế tuyệt đối của một phương án.
Bệnh viện Nhân dân 115 dự kiến nghiên cứu mở rộng cách tiếp cận cho bệnh nhân tắc mạch kích thước trung bình, có hình ảnh tưới máu phù hợp và đến viện trong cửa sổ muộn.
Phát hiện sớm vẫn là mắt xích không thể thay thế
Những ca can thiệp muộn ở các bệnh viện cho thấy điều trị đột quỵ ngày càng dựa vào nhiều lựa chọn và đánh giá hình ảnh. Trong ngày 2/11, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An thông tin về một bệnh nhân 70 tuổi nhập viện giờ thứ 12, được tái thông mạch sau khi MRI tưới máu hỗ trợ lựa chọn can thiệp; một ca xuất huyết não nguy kịch khác được phẫu thuật cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa. Hai tình huống khác nhau nhấn mạnh một nguyên tắc: phải xác định đúng thể đột quỵ và hành động tại cơ sở đủ năng lực.
Với người dân, mở rộng cửa sổ điều trị không đồng nghĩa có thể chờ đợi. Khi đột ngột méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc mất thăng bằng, cần đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt. Thời gian sớm giúp bác sĩ có thêm lựa chọn; đến muộn, cơ hội vẫn có thể tồn tại nhưng chỉ hình ảnh và đánh giá lâm sàng mới xác định được.
Thông điệp của ca Tenecteplase giờ thứ 16 vì thế vừa lạc quan vừa tỉnh táo: y học có thể cứu thêm phần não còn sống, nhưng phát hiện nhanh và đến viện ngay vẫn là con đường an toàn nhất.
