Dạy con giúp việc nhà: Không phải “sai vặt” mà là giáo dục trách nhiệm
Dạy con giúp việc nhà là quá trình cha mẹ giao cho trẻ các nhiệm vụ phù hợp trong gia đình để hình thành tính tự lập, trách nhiệm, sự sẻ chia và kỹ năng tự chăm sóc bản thân, chứ không phải biến con thành lao động miễn phí hay dùng việc nhà như hình phạt. Khi con học lớp 7 vẫn không động tay vào việc nhà, vấn đề không nằm ở việc con “lười biếng” mà thường bắt nguồn từ cách cha mẹ đã nuôi dưỡng thói quen và đặt kỳ vọng. Trường hợp Tuyết Lan, học lớp 7, là con gái lớn trong một gia đình có ba người con, dưới Lan còn có hai em trai sinh đôi, cho thấy một thực tế: dù đã đủ sức khỏe và thời gian, nhiều trẻ vẫn coi việc nhà là trách nhiệm của bố mẹ. Nếu không thay đổi tư duy “phục vụ con cái” sang “dạy con sống có trách nhiệm”, xung đột gia đình giáo dục sẽ còn kéo dài và người mẹ là người kiệt sức đầu tiên.
Vì sao con lớn tránh việc nhà dù hoàn toàn có thể làm?
Trong nhiều gia đình, việc con lớp 7 không chịu đụng đến bát đũa hay quần áo không phải điều ngẫu nhiên mà là kết quả của cả một quá trình cha mẹ bao bọc quá mức. Mẹ Lan, chị Nguyễn Quỳnh Trang, làm kế toán tại một công ty nhỏ ở Hà Nội, đi làm cả ngày, sau giờ làm lại tất bật với việc nhà và chăm sóc ba người con. Khi cha mẹ lâu năm làm thay con mọi việc, chuyên gia tâm lý chỉ ra rằng trẻ dần quen với việc được phục vụ và coi sự chăm sóc của cha mẹ là điều hiển nhiên. Có những đứa trẻ còn tin rằng: “Con phải học, việc nhà là trách nhiệm của bố mẹ”. Đây là tư duy nguy hiểm, vì nó khiến trẻ tách mình khỏi trách nhiệm gia đình lớp 7, coi kiến thức trường lớp quan trọng hơn kỹ năng sống trẻ em. Càng la mắng, càng làm thay, cha mẹ càng củng cố cảm giác “việc nhà không phải chuyện của con”, dẫn tới mệt mỏi và nhiều xung đột gia đình giáo dục không đáng có.
Việc nhà phù hợp cho tuổi lớp 7: Giao việc để dạy kỹ năng sống
Ở tuổi trung học cơ sở, trẻ hoàn toàn đủ sức đảm nhận những phần việc rõ ràng và ổn định, miễn là cha mẹ coi đây là một phần của chương trình dạy con giúp việc nhà, không phải hình thức trừng phạt. Với trẻ học lớp 7, gia đình nên giao những nhiệm vụ phù hợp như tự dọn phòng, gấp và phơi quần áo, rửa bát sau bữa ăn, sắp xếp bàn học hoặc phụ giúp chuẩn bị bữa cơm. Chuyên gia đã nhắc mẹ Lan rằng việc nhà không chỉ nhằm giúp bố mẹ giảm bớt gánh nặng mà còn là cách dạy trẻ tính tự lập, trách nhiệm và sự sẻ chia. Quan trọng là không biến con lớn thành người phải gánh toàn bộ việc nhà; mỗi thành viên đều có phần việc của mình để trẻ hiểu gia đình là nơi mọi người cùng chia sẻ trách nhiệm, không phải nơi một người phục vụ tất cả. Khi nhiệm vụ rõ ràng, vừa sức, việc nhà trở thành bài tập thực hành kỹ năng sống trẻ em mỗi ngày.
Nói sao để việc nhà là kỹ năng sống, không là hình phạt hay… “hợp đồng tiền công”
Cách cha mẹ giao việc và trò chuyện quyết định việc nhà là cơ hội học kỹ năng sống hay là nguồn xung đột gia đình giáo dục. Câu nói định hướng quan trọng là: dạy trẻ làm việc nhà không phải bắt con “làm việc”, mà là giúp con học cách tự chăm sóc bản thân và biết quan tâm đến người khác. Thay vì quát mắng, hãy giao việc cụ thể, hướng dẫn con thực hiện và ghi nhận khi con hoàn thành. Sự kiên trì là bắt buộc, vì nếu trước đây luôn làm thay con, việc thay đổi sẽ không thể diễn ra trong một vài ngày. Trải nghiệm của một cậu bé học lớp 3 nghỉ hè làm “công nhân thời vụ” cũng cho thấy điều này: mấy ngày đầu, cậu tỏ ra oải, có hôm nói thẳng "Con không cần nhận lương nữa, con chỉ muốn đi chơi và ngủ thôi", nhưng cô ruột không quát mắng, cũng không cho qua, việc nào đã nhận thì phải cố gắng hoàn thành.
Từ việc nhà đến tự lập dài hạn: Trách nhiệm không chỉ là rửa bát
Khi cha mẹ kiên trì dạy con giúp việc nhà, điều con nhận lại không chỉ là căn phòng gọn gàng hay bữa cơm đủ người phụ mà còn là nền tảng tự lập và lòng tự tin dài hạn. Với cậu bé lớp 3, mùa hè làm việc vừa sức như dọn nhà, trông em, phụ bán chè đã là “công việc” đầu đời; trước khi bắt đầu, người cha gửi cô ruột 2 triệu đồng để làm một khoản “lương” và phần thưởng cho cháu trong suốt ba tháng, và sau mỗi ngày hoàn thành công việc, cháu nhận được 20.000 đồng. Từ những đồng tiền nhỏ, cháu hiểu rằng tiền không tự nhiên mà có, biết phân biệt giữa “muốn” và “cần”, kể cả khi bà nội cho cháu 10.000 đồng sau khi bán ít đồ đồng nát. Bài học không nằm ở giá trị 20.000 đồng tiền công hay 10.000 tiết kiệm mà nằm ở cách nhìn nhận về đồng tiền, dòng tiền. Giáo dục tài chính cho trẻ, suy cho cùng, không phải để biến con thành một người chỉ biết kiếm thật nhiều tiền hay tiết kiệm được một khoản thật to mà là giúp con hiểu đồng tiền đến từ đâu, nên đi về đâu và làm thế nào để mỗi đồng tiền mình có đều được sử dụng một cách có trách nhiệm và giá trị. Khi kết hợp việc nhà với bài học về chia sẻ, tiền bạc và thời gian, cha mẹ đang xây cho con một “trường học” trách nhiệm gia đình lớp 7, nơi trẻ lớn lên với kỹ năng sống trẻ em vững vàng và sự tự tin bước ra đời.
