Du lịch bền vững: khi cạnh tranh khu vực không còn là cuộc đua số lượng
Du lịch bền vững là mô hình phát triển điểm đến dựa trên tăng trưởng kinh tế gắn chặt với bảo vệ môi trường, gìn giữ văn hóa và đảm bảo lợi ích công bằng cho cộng đồng địa phương, trong đó công nghệ và dữ liệu được sử dụng để nâng cao trải nghiệm du khách mà không làm suy kiệt tài nguyên. Trong bối cảnh cạnh tranh du lịch khu vực ngày càng gay gắt, cả Long Hải và Mũi Né cùng chọn con đường này thay vì chạy theo số lượng khách. Long Hải được chuyển từ xã lên phường để phù hợp với tốc độ đô thị hóa, nhu cầu quản lý không gian phát triển và bảo đảm chất lượng môi trường đô thị. Mũi Né được quy hoạch thành Khu du lịch quốc gia hướng tới chuẩn quốc tế, phát triển theo hướng xanh, chuyên nghiệp và bền vững. Đây không chỉ là hai dự án hạ tầng, mà là hai tuyên bố chính sách về cách Việt Nam muốn bước vào cuộc chơi cạnh tranh du lịch khu vực.
Long Hải phát triển xanh: từ đơn vị hành chính lên đô thị du lịch bản sắc
Điểm đáng chú ý ở Long Hải là câu chuyện quy hoạch đi trước, du lịch bền vững đi sau nhưng gắn chặt với nhau. Tháng 7/2025, xã Long Hải được thành lập trên cơ sở sáp nhập Phước Tỉnh, Phước Hưng và thị trấn Long Hải, với diện tích gần 28km², dân số 122.107 người. Chỉ một thời gian ngắn, yêu cầu chuyển đổi từ xã thành phường được đặt ra như một bước điều chỉnh bắt buộc để mô hình chính quyền phù hợp với thực tế đô thị hóa và phát triển kinh tế biển. Hệ thống chính trị ở đây xác định hướng đi rất rõ: Long Hải phát triển xanh, thông minh, giàu bản sắc; kinh tế biển và du lịch nghỉ dưỡng là động lực, lễ hội Dinh Cô là trục văn hóa bản địa. Điều này cho thấy địa phương không muốn trở thành một đô thị biển vô danh, mà là “thành phố lễ hội bên bờ biển” có câu chuyện văn hóa riêng, vừa đón khách vừa giữ được linh hồn của cộng đồng.
Chuyển dịch sang thương mại, dịch vụ, du lịch làm trục chính, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đã đạt 79%, thu nhập bình quân giai đoạn 2023–2025 là 89,9 triệu đồng/người/năm, riêng năm 2025 đạt 96,8 triệu đồng/người/năm. Con số này không chỉ là thống kê kinh tế, mà là bằng chứng cho thấy nếu du lịch bền vững được thiết kế đúng, người dân sẽ hưởng lợi thật sự. Chính quyền định hướng người dân tham gia vào chuỗi dịch vụ du lịch như lưu trú, ăn uống, vận chuyển, kinh doanh thủy hải sản, sản phẩm đặc trưng và trải nghiệm nghề biển. Thay vì nhường bờ biển cho các resort đóng kín, Long Hải đang chọn mô hình mở: cộng đồng là chủ thể, du lịch là công cụ nâng chất lượng sống. Mục tiêu đến năm 2030, Long Hải trở thành đô thị du lịch loại III, hạt nhân hành lang kinh tế ven biển phía đông Thành phố Hồ Chí Minh – một tham vọng hợp lý nếu giữ vững nguyên tắc phát triển xanh và bản sắc.
Mũi Né quốc tế: từ đồi cát nắng gió đến điểm đến xanh và thông minh
Nếu Long Hải là câu chuyện điều chỉnh thể chế để quản trị đô thị biển, thì Mũi Né là bài toán tái định vị thương hiệu điểm đến. Khu du lịch quốc gia Mũi Né có diện tích 14.760 ha, gồm phường Phú Thủy, phường Mũi Né, xã Hòa Thắng và Phan Rí Cửa, với mô hình “Một hành lang ven biển – Ba trung tâm – Đa hướng tiếp cận biển” trên chiều dài 63 km. Quy hoạch tham vọng: đến năm 2030 đón 14 triệu lượt khách, 2040 đạt 25 triệu, tiến tới 35 triệu vào năm 2050. Nhưng điều quan trọng hơn các con số là cách điểm đến muốn tăng trưởng: Mũi Né phải xanh hơn và thông minh hơn. Khu neo đậu tránh trú bão, hệ thống kè bảo vệ bờ biển, nâng cấp chiếu sáng, vỉa hè, thoát nước, bãi đỗ xe tại các khu phố du lịch không chỉ là hạ tầng cứng – chúng là nền tảng cho một không gian đô thị biển an toàn, thân thiện với du khách.
Tỉnh không giấu mục tiêu đưa Mũi Né lên chuẩn quốc tế: vừa thu hút lượng khách lớn, vừa xây dựng hình ảnh điểm đến có trách nhiệm với môi trường và cộng đồng. Một công viên như Bãi đá Ông Địa ở Phú Thủy được đầu tư để tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng, vui chơi và chỉnh trang cảnh quan, cho thấy tư duy không chỉ làm sản phẩm cho khách mà còn nâng đời sống dân địa phương. Quan trọng hơn, Mũi Né bước vào kỷ nguyên hạ tầng du lịch thông minh: địa phương đề xuất Trung tâm Điều hành du lịch thông minh kết nối camera giám sát để xử lý kịp thời các vấn đề môi trường, an ninh trật tự và hoạt động du lịch. Đi cùng đó là yêu cầu tích hợp tăng trưởng xanh, công nghệ số, đổi mới sáng tạo và quản trị toàn diện để nâng cạnh tranh bền vững của điểm đến. Nói cách khác, Mũi Né đang chuyển từ chỗ “dựa vào biển và đồi cát” sang một nền kinh tế du lịch dựa trên tri thức và dữ liệu.
Xanh và thông minh: mẫu số chung của Long Hải và Mũi Né trong cuộc chơi khu vực
Dù khác nhau về quy mô và vị thế, Long Hải phát triển xanh và Mũi Né quốc tế lại chia sẻ một mẫu số chung: coi du lịch bền vững là nền tảng cạnh tranh, chứ không phải khẩu hiệu trang trí. Ở Long Hải, hướng phát triển “xanh – thông minh – bản sắc” được xác định rõ, với kinh tế biển và du lịch nghỉ dưỡng là động lực mũi nhọn. Ở Mũi Né, phát triển xanh gắn trực tiếp với bảo vệ môi trường biển, nguồn nước, cảnh quan đồi cát và hệ sinh thái ven biển, đồng thời giữ các giá trị văn hóa địa phương. Cả hai nơi đều đặt vấn đề hạ tầng du lịch thông minh không phải là chuyện “gắn thêm vài thiết bị”, mà là năng lực dùng công nghệ và dữ liệu để kết nối các chủ thể, nâng chất lượng dịch vụ và quản trị rủi ro. Trong bối cảnh cạnh tranh du lịch khu vực, đây là cách biến tài nguyên thiên nhiên thành lợi thế dài hạn, thay vì tiêu hao ngắn hạn.
Theo các nghiên cứu về du lịch thông minh, điểm đến chỉ thực sự có lợi thế khi công nghệ được gắn với lãnh đạo, nhân lực, vốn xã hội và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể. Long Hải đang xây dựng mô hình chính quyền đô thị mới để quản trị không gian biển và chuỗi dịch vụ cộng đồng; Mũi Né hướng tới trung tâm điều hành thông minh và liên kết các địa phương trong quy hoạch để tạo không gian du lịch đồng bộ, nâng sức cạnh tranh. Cũng vì vậy, hiệu quả du lịch ở hai điểm đến này không thể đo đơn giản bằng lượng khách hay doanh thu, mà phải đánh giá đồng thời trên ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. Nếu giữ được cân bằng đó, Long Hải và Mũi Né hoàn toàn có thể trở thành hai hình mẫu mới cho các đô thị biển trong khu vực: không chạy theo “đại đô thị du lịch” kiểu bê tông hóa, mà là những điểm đến biết dừng đúng lúc để tài nguyên, văn hóa và cộng đồng cùng phát triển.
