Từ nhập khẩu công nghệ đến xây năng lực AI quốc gia
Chiến lược trí tuệ nhân tạo là định hướng dài hạn nhằm biến AI từ công cụ gắn vào từng sản phẩm lẻ tẻ thành năng lực cốt lõi chi phối cách Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội vận hành, bao trùm từ dữ liệu, hạ tầng tính toán tới con người và hệ sinh thái đổi mới.
Điểm đáng chú ý là Việt Nam đang chuyển từ vai trò người dùng công nghệ AI nhập khẩu sang tự xây dựng năng lực AI quốc gia. Dự thảo Chiến lược chuyển đổi AI quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đặt mục tiêu trí tuệ nhân tạo đóng góp khoảng 6% GDP và đưa Việt Nam vào top 3 Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển AI. Đây không chỉ là mục tiêu công nghệ mà là lựa chọn phát triển: nếu tiếp tục phụ thuộc vào các mô hình nước ngoài, Việt Nam sẽ bị khóa trong “vùng an toàn” của ứng dụng rời rạc. Muốn bước sang tầng giá trị cao hơn, quốc gia phải sở hữu khả năng nghiên cứu, phát triển, điều chỉnh và vận hành các mô hình phù hợp với dữ liệu, ngôn ngữ, bài toán riêng.
Cuộc gặp với NVIDIA: Tín hiệu bước ngoặt của phát triển AI Việt Nam
Ngày 20/8/2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã tiếp ông Vikram Rao, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc khu vực ASEAN của NVIDIA, để trao đổi định hướng hợp tác giữa hai bên. Đây không phải là cuộc gặp xã giao; nó cho thấy Việt Nam chủ động tìm đồng minh công nghệ hàng đầu để rút ngắn khoảng cách năng lực. Đại diện NVIDIA đánh giá Việt Nam đã có nhiều tiến triển trong xây dựng hệ sinh thái AI, với sự tham gia của doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và đối tác công nghệ.
Điểm quan trọng là Bộ trưởng đã yêu cầu các đơn vị đầu mối của Bộ phối hợp với NVIDIA cụ thể hóa 4 nội dung lớn thành kế hoạch hành động chung, xác định rõ nhiệm vụ, nguồn lực, lộ trình. Đây là bước đi thể hiện thái độ thực dụng: không dừng ở tuyên bố hợp tác, mà buộc phải biến hợp tác NVIDIA thành công cụ cụ thể để xây năng lực AI quốc gia, thay vì chỉ mua thêm phần mềm hay thiết bị. Nếu kế hoạch này được thực thi nghiêm túc, nó sẽ là chất xúc tác mạnh cho phát triển AI Việt Nam.
Bốn hướng hợp tác với NVIDIA: Cơ hội nhưng cũng là bài kiểm tra bản lĩnh
Bốn hướng hợp tác chiến lược mà NVIDIA đề xuất là một “gói đề bài” cho Việt Nam. Thứ nhất, phối hợp xây dựng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) do Việt Nam làm chủ, dựa trên các mô hình mã nguồn mở và công cụ mà NVIDIA phát triển, nhưng phải phù hợp với dữ liệu, ngôn ngữ, nhu cầu nội địa. Thứ hai, phát triển hạ tầng AI và năng lực GPU ở quy mô quốc gia, phục vụ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, nghiên cứu.
Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực, startup, nghiên cứu và giáo dục AI, trong đó NVIDIA muốn mở rộng Deep Learning Institute tại Việt Nam, tích hợp sâu vào chương trình đào tạo và tăng hỗ trợ cho nhà khoa học, nghiên cứu sinh, sinh viên. Thứ tư, kết nối hệ sinh thái AI Việt Nam với hệ sinh thái toàn cầu để sản phẩm, doanh nghiệp và năng lực AI Việt Nam tham gia sâu hơn thị trường ASEAN và quốc tế. Điểm then chốt: hợp tác NVIDIA sẽ là đòn bẩy, nhưng việc Việt Nam có thoát khỏi vai trò “khách hàng công nghệ” hay không phụ thuộc vào cách ta yêu cầu chuyển giao tri thức, đồng phát triển và chia sẻ giá trị.
Hạ tầng, dữ liệu, nhân lực: Ba trụ cột để LLM tiếng Việt không chỉ là khẩu hiệu
Nếu xem mô hình ngôn ngữ lớn là “bộ não”, thì hạ tầng tính toán, dữ liệu và nhân lực là cơ thể. Việt Nam hiện có khoảng 10.000–15.000 GPU, trong khi Hàn Quốc đã có 50.000–60.000 và đặt kế hoạch lên 200.000–250.000 GPU trong 5 năm tới. Khoảng cách này cho thấy nếu không có kế hoạch quốc gia về năng lực tính toán như NVIDIA đề xuất, LLM tiếng Việt khó cạnh tranh cả về chất lượng lẫn tốc độ cải tiến.
Về dữ liệu, Trung tâm Dữ liệu quốc gia nhấn mạnh AI chỉ tạo ra giá trị bền vững khi xây trên dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung và truy xuất được nguồn gốc. Các nhóm dữ liệu ưu tiên bao gồm dữ liệu cho mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, thị giác máy tính, kiểm thử – đánh giá, dữ liệu lĩnh vực thiết yếu và dữ liệu phục vụ đánh giá an toàn, tin cậy. Song song, chiến lược trí tuệ nhân tạo đặt mục tiêu đào tạo mới, chuyển đổi và bồi dưỡng tối thiểu 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên có khả năng ứng dụng AI trong ngành, lĩnh vực trọng điểm. Không có ba trụ cột này, mọi tuyên bố về LLM tiếng Việt sẽ dừng ở mức trình diễn.
AI đi vào dịch vụ công và doanh nghiệp: Lợi ích thực tế hay tham vọng trên giấy?
Dự thảo chiến lược không chỉ nói về phòng thí nghiệm. Trong khu vực công, mục tiêu là đến năm 2030, toàn bộ dịch vụ công trực tuyến và hồ sơ thủ tục hành chính được AI hỗ trợ; 60% quyết định chỉ đạo, điều hành của cơ quan nhà nước có sự hỗ trợ của dữ liệu và AI. Ở khu vực tư nhân, AI được kỳ vọng hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh, hợp tác xã, đồng thời hình thành ít nhất 100 startup AI có giá trị trên 10 triệu USD. Đây là những chỉ dấu rõ ràng rằng phát triển AI Việt Nam không dừng ở tầm chiến lược mà nhắm đến thay đổi trải nghiệm người dân và năng suất kinh tế.
Quan trọng hơn, dự thảo đề xuất một nền tảng điều phối năng lực tính toán quốc gia, nền tảng đánh giá mô hình tiếng Việt, ít nhất 5 nền tảng AI dùng chung và 8 mô hình tiếng Việt. Tầm nhìn đến 2045, Việt Nam muốn thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về năng lực AI, coi trí tuệ nhân tạo là nền tảng vận hành chủ đạo của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội. Câu hỏi không phải là mục tiêu có tham vọng hay không, mà là chúng ta có đủ kỷ luật chính sách, đầu tư và phối hợp – đặc biệt trong hợp tác quốc tế như với NVIDIA – để biến AI từ khẩu hiệu thành hạ tầng vô hình phục vụ từng người dùng.
