Tiềm năng chỉ mở lối, điều kiện mới quyết định tốc độ
Kinh tế tầm thấp là hệ sinh thái hoạt động và dịch vụ dựa trên phương tiện bay không người lái, hệ thống tự hành, hạ tầng kết nối và dữ liệu để khai thác hiệu quả không gian bên dưới tầng bay truyền thống. Lĩnh vực này có thể mở ra không gian tăng trưởng mới, nhưng tiềm năng công nghệ tự nó không tạo thành một ngành kinh tế nếu thiếu quy tắc vận hành, hạ tầng dùng chung và khách hàng thực sự. Tại phiên thảo luận “Kinh tế tầm thấp - Kiến tạo không gian tăng trưởng mới”, diễn ra chiều 26/10 trong khuôn khổ Ngày Đổi mới sáng tạo mở, các chuyên gia và doanh nghiệp trong nước, quốc tế đã bàn về cách hình thành không gian cùng những điều kiện phát triển. Phiên thảo luận mở đầu chuỗi hoạt động của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026. Thông điệp đáng chú ý là phải xử lý đồng bộ thể chế, hạ tầng kỹ thuật, thị trường và hiệu quả kinh tế; bỏ sót một mắt xích, những cơ hội ứng dụng khó đi xa hơn giai đoạn thử nghiệm.
Ứng dụng có ích phải bắt đầu từ nhu cầu thật
Lý do cần hành động lúc này nằm ở những bài toán đời sống mà công nghệ có thể giải quyết: nông nghiệp chính xác, giám sát hạ tầng, theo dõi đô thị, cứu hộ thiên tai và xây dựng bản đồ số. Trong bối cảnh đường bộ đông đúc, giao hàng y tế khẩn cấp và logistics đô thị đặc biệt đáng chú ý vì có thể giúp đưa hàng hóa thiết yếu đến nơi nhanh hơn. Các lĩnh vực này được đề xuất ưu tiên thử nghiệm trong ba năm tới. Tuy nhiên, danh sách ứng dụng không đồng nghĩa với một thị trường đã sẵn sàng. Doanh nghiệp cần biết ai sẽ tiếp tục mua dịch vụ sau khi dự án thí điểm kết thúc; cơ quan nhà nước cần xác định trường hợp nào đủ giá trị để đặt hàng; còn người dân cần thấy lợi ích rõ ràng mà không phải đánh đổi an toàn. Vì vậy, nên ưu tiên các bài toán có người sử dụng cụ thể, thay vì chạy theo số lượng thiết bị bay hay màn trình diễn công nghệ.
Thể chế và hạ tầng phải cùng tiến
Ba điểm nghẽn được nêu rõ là chưa có luật không lưu tầm thấp thống nhất, thời lượng pin chưa đáp ứng nhiều nhiệm vụ và rủi ro an toàn khi bay trên khu dân cư. Đây không phải những vướng mắc có thể giải quyết riêng rẽ: thiếu bay thử thì thiếu dữ liệu an toàn, nhưng thiếu dữ liệu lại khiến việc xây dựng hành lang pháp lý khó chính xác. Chờ luật hoàn thiện rồi mới thử nghiệm có thể làm đình trệ cả quá trình. Cách hợp lý hơn là xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đi kèm khu vực thử nghiệm, giới hạn vận hành và quy trình đánh giá rõ ràng. Trong một đến hai năm tới, hai việc cần ưu tiên là hoàn thiện cơ chế sandbox và triển khai các khu vực thử nghiệm. Song song, hạ tầng kỹ thuật phải bao gồm kết nối số, dữ liệu và khả năng tích hợp tiêu chuẩn, chứ không chỉ là nơi cho thiết bị cất cánh. Thể chế kinh tế tốt sẽ cho phép thử có trách nhiệm và điều chỉnh dựa trên bằng chứng.
Từ thí điểm đến thị trường có người mua
Ngay cả khi công nghệ hoạt động, bài toán đầu tư vẫn chưa được giải nếu không có đầu ra. Đại diện doanh nghiệp tại phiên thảo luận cho rằng thách thức lớn không chỉ là năng lực công nghệ mà còn là quy mô thị trường và hiệu quả đầu tư; hỗ trợ của Nhà nước trong giai đoạn đầu có thể giúp tạo lực kéo. Nhưng hỗ trợ đơn hàng thí điểm chỉ có ý nghĩa nếu mở đường cho nhu cầu tiếp nối, không trở thành điểm kết thúc của dự án. Doanh nghiệp cần đồng thời nuôi dưỡng khách hàng trong nước và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Một đề xuất khác là xây dựng khu công nghiệp chuyên biệt phục vụ kinh tế tầm thấp trong một đến hai năm tới, ban đầu với quy mô không quá lớn. Để hệ sinh thái hình thành, cần kết hợp sandbox cấp quốc gia, khu thử nghiệm, hạ tầng số, nhân lực, hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu, cùng hội nhập quốc tế gắn với năng lực tự chủ.
Kết luận, kinh tế tầm thấp có thể trở thành không gian tăng trưởng mới nếu Việt Nam coi đây là bài toán phối hợp chính sách, kỹ thuật và thị trường, không chỉ là cuộc đua phát triển thiết bị. Thử nghiệm có kiểm soát giúp tạo dữ liệu; dữ liệu giúp hoàn thiện quy tắc; hạ tầng và khách hàng thực tế giúp biến quy tắc thành hoạt động kinh doanh. Khi các bước ấy được nối liền, lợi ích sẽ hiện ra trong dịch vụ thiết yếu và năng suất, thay vì chỉ nằm trên giấy.
