Ghi nhãn sai không phải chuyện tên gọi
Thịt trâu giả bò là thịt trâu bị quảng cáo, ghi nhãn hoặc bán như thịt bò, khiến người mua không thể xác định đúng loại thực phẩm mình đang sử dụng. Đây không chỉ là lỗi thông tin: nó tước đi quyền lựa chọn dựa trên loài vật, nguồn gốc và đặc tính sản phẩm. Ngày 11/11, khi Quốc hội thảo luận dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, đại biểu Nguyễn Đình Xuân đề nghị quản lý thực phẩm xuyên suốt thay vì chỉ kiểm tra từng khâu riêng lẻ. Đề xuất này đáng chú ý bởi thịt trâu nhập khẩu có thể đi qua nhiều tầng trung gian trước khi đến bàn ăn. Nếu hồ sơ và nhãn hàng không theo cùng một lô thịt từ đầu đến cuối, người mua khó biết mình đang chọn thịt bò hay thịt trâu — còn cơ quan quản lý cũng khó lần ra nơi thông tin bị đánh tráo.
Theo ông Xuân, dẫn số liệu hải quan, Việt Nam nhập khẩu lượng lớn thịt trâu, bò đông lạnh, trong đó chủ yếu là thịt trâu; song người tiêu dùng hầu như không thấy thịt trâu được bày bán rõ ràng trên thị trường. Khoảng cách giữa lượng hàng nhập và thông tin người mua nhìn thấy là lý do cần truy xuất, không phải căn cứ để kết luận mọi lô thịt đều bị gian lận. Nhưng khi đã có các vụ thịt trâu bị biến thành sản phẩm mang tên thịt bò, việc để nguồn gốc thịt bò mập mờ không thể được xem là sơ suất nhỏ.
Kiểm soát phải theo lô hàng đến điểm bán
Kiểm tra tại cửa khẩu là cần thiết nhưng không đủ. Đại biểu Nguyễn Đình Xuân đề nghị giám sát thịt nhập khẩu từ khi vào Việt Nam đến lúc tiêu thụ, truy xuất từ lô hàng qua giết mổ, sơ chế, chế biến, kho bảo quản, phân phối rồi đến bán lẻ. Đây là cách tiếp cận hợp lý: giấy tờ nhập khẩu chỉ cho biết hàng đã qua cửa, không chứng minh rằng thịt được sử dụng đúng mục đích hay nhãn bán lẻ còn chính xác. Mỗi mắt xích cần ghi nhận thống nhất loài vật, xuất xứ, đơn vị tiếp nhận và nơi chuyển giao. Cơ quan chức năng cũng cần đối chiếu dữ liệu, kiểm tra đột xuất ở khâu có rủi ro cao, đồng thời sử dụng phương pháp nhận diện nhanh và xét nghiệm chuyên sâu khi có nghi vấn.
Nguy cơ không dừng ở việc gọi thịt trâu là thịt bò. Ông Xuân cảnh báo nguyên liệu nhập khẩu dành cho thức ăn chăn nuôi có thể bị đưa vào chế biến thực phẩm cho người; nguồn tin cũng nêu trường hợp dầu thực vật nhập để làm thức ăn gia súc nhưng bị sử dụng chế biến thực phẩm. Vì vậy, hồ sơ phải phân biệt rõ nguyên liệu dùng làm thực phẩm, nguyên liệu chế biến và thức ăn chăn nuôi, kèm mục đích cùng nơi nhận. Hàng chỉ đủ điều kiện làm thức ăn chăn nuôi không thể được chuyển sang thực phẩm cho người nếu chưa được kiểm tra, chấp thuận và đáp ứng yêu cầu an toàn.
Luật sửa đổi cần gắn trách nhiệm với khả năng thu hồi
Các vụ việc bị phát hiện cho thấy hậu quả của quản lý đứt đoạn không chỉ nằm trên nhãn. Tháng 8/2026, Công an Đồng Nai khởi tố, bắt tạm giam bốn người liên quan đường dây sản xuất, buôn bán khô bò giả; tại cơ sở, lực lượng chức năng thu giữ thịt trâu nguyên liệu và sản phẩm khô bò, trong đó mẫu được giám định là thịt trâu. Trước những dấu hiệu như vậy, sửa Luật An toàn thực phẩm cần quy định rõ cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp và trách nhiệm của chính quyền địa phương, đồng thời bảo đảm nhân lực, kinh phí và năng lực kiểm tra. Phân công mà không có nguồn lực sẽ chỉ tạo thêm khoảng trống giữa quy định và thực thi.
Truy xuất chỉ có ích khi dẫn đến hành động. Đại biểu Xuân đề nghị luật xác lập cơ chế cảnh báo và thu hồi thực phẩm không an toàn kịp thời, đồng thời yêu cầu cơ sở sản xuất, chế biến chủ động phối hợp vì họ nắm rõ hàng đã được phân phối đến đâu. Với người mua, nguyên tắc cần rõ ràng: nhãn phải nói đúng loại thịt và xuất xứ, còn doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về thông tin đó. Bảo vệ quyền lựa chọn không thể giao cho người tiêu dùng tự đoán qua màu sắc hay tên món ăn; trọng tâm phải là dữ liệu nguồn gốc thống nhất, kiểm tra được và theo đến điểm bán.
